Mülakat Soruları 80

Anadolu tarih boyunca tek bir ticaret yolundan değil, farklı kara ve deniz güzergâhlarından yararlandı. İpek Yolu ağının Anadolu kollarında Kayseri, Sivas, Erzincan, Erzurum ve Konya gibi merkezler bulunur. Kral Yolu gibi yollar farklı tarihsel ağlardır. İpek Yolu’nu bütün dönemlerde aynı şehirleri sırayla izleyen tek hat diye anlatmak doğru değildir.

Sigarayı bırakmak her yaşta sağlık yararı sağlar. Zamanla dolaşım ve solunum işlevleri iyileşebilir; kalp-damar hastalığı ve çeşitli kanser riskleri azalır. Pasif duman maruziyeti de düşer. Risklerin azalması zaman alır ve kişiye göre değişir; tüm zararların hemen sıfırlandığı söylenemez.

Afet, bir toplumun normal yaşamını ve faaliyetlerini kesintiye uğratan; fiziksel, ekonomik veya sosyal kayıplar doğuran ve toplumun mevcut baş etme kapasitesinin yetersiz kaldığı doğa, teknoloji veya insan kaynaklı olayların sonucudur. Her doğal olay afet değildir; afetler mutlaka beklenmedik veya etkileri azaltılamaz olaylar değildir.

Anayasa’nın 5. maddesine göre devletin temel amaç ve görevleri; milletin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak; kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; hak ve özgürlükleri sınırlayan engelleri kaldırmaya ve insanın maddi-manevi gelişmesi için şartları hazırlamaya çalışmaktır.

Muhafazakârlık, tarihsel tecrübe, gelenek, toplumsal süreklilik ve yerleşmiş kurumlara önem veren siyasi düşünce ailesidir. Ani köklü dönüşümlere temkinli yaklaşabilir; bütün değişimleri reddetmek veya yalnızca dinî inançlı olmak anlamına gelmez. Farklı muhafazakâr yaklaşımlar vardır.

İnsan haklarının gelişimi tek çizgili değildir. Yetkinin sınırlandırılmasına ilişkin tarihsel belgelerden 18. yüzyıl hak bildirilerine, ardından sosyal haklara ve 1948 İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ile sonraki sözleşmelere uzanan gelişmeler vardır. Hakları bir devletin tek seferde verdiği veya herkesin tarihte aynı anda eşit hak kazandığı söylenemez.

Töre, ilk Türk toplum ve devletlerinde toplumsal yaşamı ve yönetimi düzenleyen, ağırlıkla yazısız hukuk kurallarıdır. Yalnızca gündelik gelenek veya kıyafet biçimi değildir. Hükümdar ve toplumun düzeniyle ilişkilidir; bütün dönemlerde tamamen aynı ve değişmez bir kurallar listesi gibi sunulmaz.

Gıda israfını azaltmak için ihtiyaca göre alışveriş, uygun saklama, porsiyon planlama ve güvenli kalan yemekleri değerlendirme yararlıdır. Son tüketim tarihi (STT) ile tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) aynı değildir: STT geçmiş ürün tüketilmemeli; TETT esas olarak uygun saklamadaki kaliteyle ilişkilidir. İsrafı önlemek, bozulmuş veya güvenliğinden emin olunmayan gıdayı tüketmek anlamına gelmez.

Osmanlı Devleti’nin ilk anayasası 1876 Kânûn-ı Esâsî’dir. İlk madde, Osmanlı Devleti’nin mevcut ülke ve imtiyazlı eyaletleriyle bir bütün olduğunu, hiçbir sebeple bölünemeyeceğini düzenler. Devletin dini ve padişahlıkla ilgili hükümler farklı maddelerdedir.

2918 sayılı Kanun m.84’te asli kusur sayılan hâller özetle: kırmızı ışık/dur işareti ihlali; taşıt giremez veya karşı yön yollarına girme; ilgili çok şeritli yolda karşı yön bölümüne girme; arkadan çarpma; geçme yasağını ihlal; yanlış doğrultu değiştirme; şerit ihlali; kavşakta ve dar kaplamada geçiş önceliğine uymama; manevra şartlarını ihlal; yerleşim dışı taşıt yolunda yasak park/duraklama ve gerekli tedbirleri almama; uygun park edilmiş araca çarpmadır. Bu liste tek başına her olayda kusur yüzdesini belirlemez; somut olay ve nedensellik incelenir.

Soru kamu hizmeti ilkelerini kastediyorsa süreklilik, eşitlik, değişen ihtiyaçlara uyum ve kamu yararı öne çıkar. Kamu yönetiminde hukuka bağlılık, tarafsızlık, hesap verebilirlik, etkinlik ve verimlilik de önemlidir. Cumhuriyetin temel nitelikleri soruluyorsa Anayasa’nın 2. maddesi; idarenin kuruluş ve görev esasları soruluyorsa 123. maddesi esas alınır.

Anayasa m.2’ye göre Türkiye Cumhuriyeti; toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.

Sorunun kapsamı önemlidir: Halk Fırkası 9 Eylül 1923’te, Cumhuriyetin ilanından önce kurulmuştur. Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partisi ise 17 Kasım 1924’te kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasıdır. “İlk siyasi parti denemesi” ifadesi bu iki sorudan hangisinin istendiği belirtilmeden tek tarihle cevaplanmamalıdır.

Üçüncü kuşak veya dayanışma hakları; gelişme, barış, sağlıklı çevre ve insanlığın ortak mirasından yararlanma gibi hak başlıkları için kullanılan öğretisel sınıflandırmadır. Hakların hukuki dayanak ve bağlayıcılık düzeyleri aynı değildir; tek bir kapalı ve herkesçe aynı biçimde kabul edilen liste bulunmaz.

Enerji tasarrufu, gereksiz enerji kullanımını azaltmaktır. Enerji verimliliği ise aynı hizmet veya çıktıyı daha az enerjiyle sağlamaktır. Gereksiz aydınlatmayı kapatmak tasarrufa; aynı aydınlığı daha az elektrikle sağlayan verimli sistem kullanmak verimliliğe örnek verilebilir. İki kavram ilişkilidir ama aynı değildir.

Afrika tek tip iklime veya su koşuluna sahip değildir. Bazı bölgelerde kuraklık ve iklim riskleri, yetersiz su ve sanitasyon altyapısı, yoksulluk, çatışma ve hizmet kesintileri güvenli suya erişimi zorlaştırır. Sorun yalnızca kıtanın tamamının çöl olmasıyla veya sadece doğal su miktarıyla açıklanamaz.

Anayasa temel hakları üç ana başlıkta düzenler: kişinin hakları ve ödevleri; sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler; siyasi haklar ve ödevler. Yaşam, kişi özgürlüğü, özel hayat, din-vicdan ve ifade özgürlükleri birinci gruba; eğitim, çalışma, sağlık ve sosyal güvenlik ikinci gruba; vatandaşlık, seçme-seçilme, siyasi faaliyette bulunma ve kamu hizmetine girme üçüncü gruba örnektir. Temel insan haklarının çoğu yalnızca vatandaşlara özgü değildir; bazı siyasi haklarda vatandaşlık koşulu vardır.

Ulusal egemenlik, egemenliğin millete ait olmasıdır. Anayasa’nın 6. maddesine göre millet egemenliğini Anayasa’nın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanır. Millî bayramlar arasında 23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos ve 29 Ekim bulunur; 2429 sayılı Kanun’da 29 Ekim “Ulusal Bayram” olarak adlandırılır. 10 Kasım anma günüdür; bu bayram listesine eklenmemelidir.

Türkiye BM, NATO, Avrupa Konseyi ve OECD gibi kuruluşlarda üyedir. Üyelik; ortak güvenlik, diplomasi, hak mekanizmaları, politika iş birliği veya bilgi paylaşımı gibi farklı imkânlar sağlar. Bütün kuruluşlar aynı amaç veya yetkiye sahip değildir; AB adaylığı üyelikle karıştırılmamalıdır.

Vatan yahut Silistre, Namık Kemal’in tiyatro eseridir.