Mülakat Soruları 64

Avrupa bütünleşmesinin altı kurucu ülkesi Almanya, Belçika, Fransa, Hollanda, İtalya ve Lüksemburg’dur. Bu ifade Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu ile Avrupa Ekonomik Topluluğunun kurucularına dayanır; Avrupa Birliği adı Maastricht Antlaşmasıyla 1993’te yürürlüğe girmiştir.

Vilâyât-ı Sitte, Osmanlı döneminde Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Sivas ve Ma‘mûretülaziz (Elazığ/Harput) vilayetleri için kullanılan Altı Vilayet ifadesidir. Tarihsel idari sınırları günümüzde aynı adlı illerin sınırlarıyla birebir aynı değildir.

Motivasyon (güdülenme), davranışı başlatan, yönlendiren ve sürdürmeye katkıda bulunan süreçlerdir. Merak, ilgi ve anlam duygusu içsel; ödül, geri bildirim ve çevresel beklentiler dışsal etkenlere örnek olabilir. Her insanda aynı etken aynı sonucu doğurmaz.

“Cahil cesareti”, yeterli bilgi veya deneyim olmadan aşırı güvenle hareket etmeyi anlatır. Dunning–Kruger araştırması, belirli görevlerde düşük performans gösteren kişilerin kendi performanslarını olduğundan yüksek değerlendirebildiğini ve hatalarını fark etme güçlüğünü inceler. “Hiç bilmeyen herkes uzmandan daha özgüvenlidir” şeklinde evrensel bir kural değildir.

Medcezir (gelgit), başta Ay’ın ve ayrıca Güneş’in çekim etkisiyle deniz seviyesinin düzenli olarak yükselip alçalmasıdır. Kıyı ve deniz tabanı şekilleri gelgitin yerel özelliklerini etkiler.

Yerinden yönetim, bazı kamu hizmetlerinin merkezî idare dışında, ayrı kamu tüzel kişiliği ve idari özerklik taşıyan kuruluşlarca yürütülmesidir. Yerel ihtiyaçlara yakınlık, katılım, hizmetlerin yerel koşullara uyarlanması ve yerel hesap verebilirlik başlıca yararlarıdır. Her durumda daha hızlı veya kesintisiz hizmet garantisi değildir; yetki ve kaynakların uygun düzenlenmesi gerekir.

Norm, bir toplumda veya grupta davranışların nasıl olması gerektiğine ilişkin kural ve beklentidir. Normatif ise kural koyan veya olması gerekene ilişkin anlamındadır. Hukuk, ahlak, örf ve gelenek normlara kaynak olabilir. Normatif olmak, değiştirilemez veya tartışılamaz olmak demek değildir.

Doğru terim fiil ehliyetidir: kişinin kendi fiilleriyle hak edinebilmesi ve borç altına girebilmesidir. Türk Medenî Kanunu m.9–10’a göre tam fiil ehliyeti için ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmamak gerekir.

Algıda seçicilik, çok sayıdaki uyarıcı arasından bazılarına dikkat yöneltilip diğerlerinin geri planda kalmasıdır. İlgi, beklenti, ihtiyaç ve dikkat bunu etkileyebilir. Örneğin yeni öğrendiği bir kelimeyi kişi metinlerde daha kolay fark edebilir; kelimenin dünyada o anda çoğaldığı sonucu çıkarılmaz.

Ticaret savaşı, ülkelerin birbirlerine karşı tarifeler ve diğer ticaret kısıtlamaları uygulayıp karşı tedbirlerle gerilimi artırmasıdır. İthalat-ihracat, maliyet ve tedarik zincirlerini etkileyebilir. Her ticari anlaşmazlık veya her gümrük vergisi tek başına ticaret savaşı değildir.

Sosyal psikoloji, bireyin duygu, düşünce ve davranışlarının başkalarının gerçek veya hayal edilen varlığından nasıl etkilendiğini bilimsel olarak inceler. Tutum, sosyal etki, gruba uyma, önyargı ve kişiler arası ilişkiler temel konuları arasındadır.

Köksüz büyüme, UNDP’nin 1996 İnsani Gelişme Raporunda kültürel kimliğin zayıflaması pahasına gerçekleşen büyüme için kullanılan ifadedir. Ekonomik büyümenin niteliğine ilişkin eleştirel bir kavramdır; yalnızca düşük büyüme oranı veya mali temeli olmayan şirket büyümesi demek değildir.

İstihbarat, karar vericiler için toplanıp değerlendirilmiş ve analiz edilmiş bilgidir; bu bilgiyi üretme faaliyetini de ifade eder. Teşkilat örnekleri: Türkiye’de MİT, ABD’de CIA. Kaynaktaki KGB Sovyetler Birliği dönemine aittir; güncel Rusya teşkilatı diye verilmemelidir.

Kozmopolit, farklı kültür, köken veya toplulukların bir arada bulunduğu ortamı ya da kendisini dar bir yerel kimlikle sınırlandırmayan kişiyi niteleyebilir. Kozmopolitanizm ise insanları ortak bir insanlık topluluğunun üyeleri olarak ele alan düşüncelere verilen addır. Kavram ahlaki bozulma anlamına gelmez.

Koruyucu aile, korunma ihtiyacı olan çocuğun bakım, yetişme ve eğitim sorumluluğunu devletin denetimi ve desteğiyle paylaşan kişi veya ailedir. Evlat edinmeyle aynı değildir: koruyucu ailelik velayeti kendiliğinden koruyucu aileye geçirmez; evlat edinmede hukuki süreç ve mahkeme kararıyla yeni soybağı ve velayet ilişkisi kurulur.

Demokratikleşme, halkın kararları etkileyebilmesini, siyasi çoğulculuğu, hak güvencelerini ve hesap verebilirliği geliştiren süreçtir. Demokratik yönetimde özgür ve adil seçim, katılım, eşitlik, hukuk devleti ve azınlıkların hakları önemlidir. Yalnızca seçim yapmak veya çoğunluğa sınırsız yetki vermek yeterli değildir.

Geri dönüşüm, atıkların ayrıştırılıp işlenerek yeni ürün veya hammaddede kullanılmasına yönelik süreçtir. Doğal kaynak ve enerji ihtiyacını, bertaraf edilecek atığı ve bazı çevresel etkileri azaltabilir. Etki malzeme ve sürece bağlıdır; her geri dönüşüm doğrudan toprağın verimini artırmaz. Atığı önlemek ve yeniden kullanmak, atık yönetiminde geri dönüşümden önce değerlendirilir.

Anarşizm, özellikle devletin ve zorlayıcı hiyerarşik otoritenin meşruiyetini sorgulayan, gönüllü iş birliği ve özerklik temelli örgütlenmeleri savunan çeşitli düşünce akımlarını kapsar. Akımların mülkiyet ve örgütlenme görüşleri farklıdır. Sadece düzensizlik, her tür şiddet veya bütün anarşistlerin aynı ekonomik görüşü savunması demek değildir.

Modernizm, özellikle sanat ve edebiyatta geleneksel anlatım biçimlerini sorgulayıp yeni biçim ve teknikler geliştiren yönelimleri ifade eder. Sanayileşme ve modern yaşam deneyimleriyle ilişkilidir. Tek bir sanat akımı veya her disiplinde aynı başlangıç-bitiş tarihine sahip dönem değildir; dışavurumculuk gibi farklı yönelimlerle bağlantı kurulabilir.

“Uluslararası karasular” yerleşik bir deniz hukuku kategorisi değildir. Karasuları kıyı devletinin egemenliğindedir. Açık denizler, bir devletin iç suları, karasuları, takımada suları veya münhasır ekonomik bölgesine dahil olmayan deniz alanlarıdır (BMDHS m.86). Karasuları dışındaki bütün alanların aynı hukuki rejimde olduğu söylenemez; MEB’de kıyı devletinin belirli egemen hakları bulunur.