Mülakat Soruları 4

Özet: 1) Devletin yönetim biçimi cumhuriyettir. 2) Cumhuriyet; demokratik, laik, sosyal bir hukuk devletidir; insan haklarına saygı, Atatürk milliyetçiliği ve maddede belirtilen diğer esaslara dayanır. 3) Ülke ve milletin bölünmezliği, Türkçe, ay yıldızlı al bayrak, İstiklal Marşı ve Ankara düzenlenir. 4) İlk üç maddenin hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmeleri teklif edilemez. Bu bir özettir; ezber isteniyorsa resmî madde metni kullanılmalıdır.

16 Nisan 2017 referandumu kastediliyorsa; yürütmenin Cumhurbaşkanı tarafından kullanılması, başbakanlık ve Bakanlar Kurulunun kaldırılması, Cumhurbaşkanı yardımcıları, TBMM üye sayısının 600’e çıkması ve milletvekili seçilme yaşının 18 olması gibi anayasal değişiklikler kabul edildi. Hükümlerin yürürlüğe giriş zamanları aynı değildi; sistem 2018 seçimleriyle bütünüyle uygulamaya geçti.

1. madde: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir. 2. madde: Cumhuriyetin demokratik, laik, sosyal hukuk devleti oluşu ve diğer temel nitelikleri. 3. madde: Ülke ve milletin bölünmez bütünlüğü; dilin Türkçe, bayrağın beyaz ay yıldızlı al bayrak, millî marşın İstiklâl Marşı ve başkentin Ankara olması. 4. madde: İlk üç maddedeki hükümlerin değiştirilemeyeceği ve değiştirilmesinin teklif edilemeyeceği. Bu, kısa özettir; tam alıntı için Anayasa metni esas alınmalıdır.

Osmanlı-Türkiye anayasa tarihinin temel anayasa metinleri 1876 Kânûn-ı Esâsî, 1921 Teşkilât-ı Esâsiye Kanunu, 1924 Anayasası, 1961 Anayasası ve 1982 Anayasasıdır. Yalnızca Türkiye Cumhuriyeti dönemini soran bir soruda 1924, 1961 ve 1982 sayılır; 1921 metni Cumhuriyetin ilanından önce Millî Mücadele döneminde kabul edilmiştir.

İçişleri Bakanlığı kamu düzeni ve iç güvenlik, mülkî idare, nüfus-vatandaşlık ve ilgili idarî hizmetlerle ilgilenir. Millî Savunma Bakanlığı savunma görevlerinin siyasî, hukukî, eğitim, malî ve bütçe hizmetleri ile personel temini, askeralma ve tedarik gibi hizmetleri yürütür. İki bakanlığın görev alanları aynı değildir.

14 Ekim 2026 itibarıyla görev yapan Cumhurbaşkanlığı Kabinesi, hükümet listelerinde 67. Hükümet olarak adlandırılır. Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde parlamenter dönemdeki başbakanlı Bakanlar Kurulu yapısı yoktur.

15 Temmuz 2016 sonrasında ilan edilen ülke genelindeki OHAL kastediliyorsa, üçer aylık sürelerle yedi kez uzatılmıştır. Başka dönemdeki OHAL için sayı farklı olabileceğinden dönem belirtilmelidir.

KHK, kanun hükmünde kararname demektir. Önceki anayasal sistemdeki olağan dönem Bakanlar Kurulu KHK yetkisi kaldırılmıştır. Güncel sistemde Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve Anayasa’nın 119. maddesindeki OHAL kararnameleri kendi şartlarıyla değerlendirilir. Geçmiş KHK metinleri ile yeni düzenleme yetkileri karıştırılmamalıdır.

Mahallî idareler, il, belediye veya köy halkının yerel ortak ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan, karar organları seçmenlerce seçilen kamu tüzel kişileridir (Anayasa m.127). Temel türleri il özel idaresi, belediye ve köydür. Valilik merkezi yönetimin taşra teşkilatıdır; mahalle muhtarlığı ise ayrı bir kamu tüzel kişisi değildir.

Numaralandırma 177 ana maddeye ve 21 geçici maddeye kadar gider; mülga hükümler nedeniyle bunların tamamı yürürlükte değildir.

1961 ve 1982 anayasaları yazılı ve sert anayasalardır; üstünlük ve bağlayıcılık, temel haklar, demokratik-laik-sosyal hukuk devleti ve anayasal yargı denetimi esaslarını içerir. Her ikisinde Anayasa Mahkemesi vardır. Parlamento yapıları aynı değildir: 1961 iki meclisli, 1982 tek meclislidir.

Millî Güvenlik Kurulu Cumhurbaşkanının başkanlığında; Cumhurbaşkanı yardımcıları, Adalet, Millî Savunma, İçişleri ve Dışişleri bakanları, Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanlarından oluşur. Gündeme göre ilgili kişiler de görüşleri alınmak için çağrılabilir; bunlar sürekli üyelikle aynı değildir.

Türkiye’de ülke çapındaki anayasa ve anayasa değişikliği halkoylamaları 1961, 1982, 1987, 1988, 2007, 2010 ve 2017’de yapıldı: toplam yedi. Bu sayı yerel belediye halkoylamalarını içermez; kapsam ve son tarih belirtilmelidir.

Kanun hükmünde kararname, önceki sistemde Bakanlar Kurulunun Anayasa ve yetki kanununa dayanarak çıkardığı, kanun gücündeki düzenlemedir; OHAL KHK’lerinin ayrı rejimi vardı. 2017 değişiklikleri sonrası yürütme sistemiyle eski KHK çıkarma düzeni kaldırılmıştır. Güncel Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, eski olağan dönem KHK’siyle aynı usule sahip değildir.

Anayasa 5’e göre devletin temel görevleri; bağımsızlık ve bütünlüğü, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak; toplumun refah ve huzurunu sağlamak; temel hakların gelişmesini engelleyen şartları kaldırmaya ve insanın maddi-manevi gelişimine ortam hazırlamaya çalışmaktır. Kaynağa karışan polis şiddeti tanımı bu sorunun cevabı değildir.

TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri normal olarak beş yılda bir yapılır. Bir yasama yılı ile beş yıllık seçim dönemi farklıdır. Kaynaktaki Moskova elçiliği cevabı bu soruyla ilgisizdir.

Anayasa’nın 87. maddesine göre TBMM; kanun koyar, değiştirir ve kaldırır; bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini kabul eder; para basılmasına ve savaş ilanına karar verir; milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulur; gerekli çoğunlukla genel ve özel af kararı alır ve Anayasa’daki diğer yetkileri kullanır.

Eski anayasal düzende tüzükleri Bakanlar Kurulu çıkarır, Danıştay inceler ve Cumhurbaşkanı imzalardı. 2017 anayasa değişikliğiyle tüzük çıkarma yetkisinin dayanağı olan 115. madde kaldırılmıştır. Bakanlar Kurulu cevabı güncel yetki gibi kullanılamaz.

Eski parlamenter sistemde genel seçimlerden önce çekilmesi öngörülen bakanlar Adalet, İçişleri ve Ulaştırma bakanlarıydı. Bu, eski Anayasa m.114 düzenlemesidir; 2017 değişikliğiyle kaldırılmıştır. Güncel sistemde aynı kural varmış gibi cevap verilmemelidir.

Olağan dönem KHK çıkarma yetkisini TBMM bir yetki kanunuyla Bakanlar Kuruluna verirdi. Anayasa’nın 91. maddesindeki bu sistem kaldırılmıştır; güncel Cumhurbaşkanlığı kararnamesi sistemiyle karıştırılmamalıdır.