Mülakat Soruları 9

Beşparmak Dağları, Girne kıyısı ile iç kesimler arasındaki hareketi ve birliklerin birleşmesini zorlaştıran önemli bir arazi engeliydi. Ancak 1974 harekâtını imkânsız kılmadı; çıkarma, hava indirme ve kara harekâtı birlikte yürütüldü. “Hiç engel değildi” ve “çıkarmayı önledi” ifadeleri aşırı genellemedir.

Bosna-Hersek Savaşı 1992–1995 arasında Yugoslavya’nın dağılması sürecinde yaşandı. Sivillere yönelik ağır suçlar, zorla yerinden etme ve Srebrenitsa soykırımı bu dönemdedir. Savaş 1995 Dayton barış düzenlemesiyle sona erdi; bir halkın tamamı fail olarak gösterilemez.

1915’te Osmanlı Ermenileri kitlesel sürgünlere, katliamlara ve çok büyük can kayıplarına uğradı. Soykırım araştırmaları alanındaki yaygın akademik değerlendirme bu olayları Ermeni Soykırımı olarak nitelendirir; Uluslararası Soykırım Araştırmacıları Birliğinin 1997 kararı da bu yöndedir. Türkiye’nin resmî görüşü soykırım nitelemesini kabul etmez ve tarihî-hukuki itirazlarını savunur. Akademik değerlendirme ile Türkiye’nin resmî tutumu ayrı belirtilmeli; bir halkı topluca suçlayan veya yaşanan kayıpları yok sayan cevap verilmemelidir.

Millî Mücadele ve askerî tarih bağlamında 1915, Çanakkale deniz ve kara muharebelerinin yılıdır. Ancak 1915’te yalnız bu olay gerçekleşmemiştir; belirli bir tarihin veya başka olayın sorulduğu belirtilirse cevap ona göre ayrıntılandırılmalıdır.

Fatih Sultan Mehmed’in babası II. Murad’dır.

Osmanlı ilmiye teşkilatının başındaki makam şeyhülislamlıktır. Kanuni döneminin tanınmış şeyhülislamlarından biri, 1545’te göreve gelen Ebüssuûd Efendi’dir. Kanuni’nin bütün saltanatı boyunca tek şeyhülislam görev yapmamıştır.

Preveze 1538’de, Kanuni döneminde kazanılan deniz zaferidir. Kıbrıs’ın Osmanlılarca fethi II. Selim döneminde 1570–1571’de gerçekleşti. İkisi Osmanlıların Akdeniz siyasetiyle ilişkilidir; aynı savaş değildir. Kıbrıs seferiyle doğrudan bağlantılı büyük deniz muharebesi, 1571 İnebahtı’dır.

Osmanlı’nın başlıca iki Viyana kuşatması 1529’da Kanuni Sultan Süleyman, 1683’te IV. Mehmed döneminde Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasında yapılmıştır. İkisi de şehrin fethiyle sonuçlanmamıştır.

Örnek: 5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması Türkiye, Birleşik Krallık ve Irak arasında imzalandı ve Türkiye-Irak sınırını belirledi. Bu, Türkiye Cumhuriyeti’nin yaptığı antlaşmalardan biridir; tek antlaşması değildir.

Ders kitaplarında bilinen ilk Türk devleti olarak Asya Hun Devleti gösterilir. Cumhurbaşkanlığı forsuyla ilişkilendirilen geleneksel 16 devlet listesi: Büyük Hun, Batı Hun, Avrupa Hun, Ak Hun, Göktürk, Avar, Hazar, Uygur, Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklu, Harzemşahlar, Altın Ordu, Timur, Babür ve Osmanlı devletleridir. Bu sembolik liste, tarihteki bütün Türk devletlerinin eksiksiz dökümü değildir.

Trablusgarp Savaşı, Osmanlı Devleti ile İtalya arasında 1911–1912’de yaşandı. Mustafa Kemal gibi gönüllü subaylar yerel direnişin örgütlenmesine katıldı. 18 Ekim 1912 Uşi Antlaşması’yla Osmanlı-İtalya savaşı sona erdi; yerel direnişin bütününün aynı gün bittiği söylenemez.

Mülakatlarda beklenen cevap çoğunlukla Kadeş Barış Antlaşması’dır: Mısır kralı II. Ramses ile Hitit kralı III. Hattuşili arasında MÖ 13. yüzyılda yapılmıştır. Günümüze metni ulaşan önemli erken barış antlaşmalarındandır. “Tarihte yazılmış her tür antlaşmanın kesin ilki” iddiası bundan daha geniş ve tartışmalıdır.

Kuruluş dönemi merkezi soruluyorsa Söğüt; yerleşik devletin ilk büyük payitahtı soruluyorsa Bursa öne çıkar. Son payitaht İstanbul’dur. Bu nedenle ilk başkent ifadesinde kuruluş merkezi ile resmî payitaht ölçütü açıklanmalıdır.

Cengiz Topel’in şehadet tarihi 8 Ağustos 1964’tür. 1974 Barış Harekâtı ile karıştırılmamalıdır.

Vilâyât-ı Sitte, Osmanlı döneminde Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Sivas ve Ma‘mûretülaziz (Elazığ/Harput) vilayetleri için kullanılan Altı Vilayet ifadesidir. Tarihsel idari sınırları günümüzde aynı adlı illerin sınırlarıyla birebir aynı değildir.

Aydınlanma, özellikle 18. yüzyılda akıl, eleştiri, bilim ve insanın kendi düşünme yetisini öne çıkaran düşünsel harekettir. Locke, Voltaire ve Kant başlıca isimlerdendir. Tek bir görüş veya bütün düşünürlerin aynı din ve siyaset anlayışını paylaştığı dönem değildir.

Sovyetler Birliği 1991’de dağıldı. Ekonomik ve siyasal krizler, reform süreçleri, cumhuriyetlerin bağımsızlık talepleri ve merkezî otoritenin zayıflaması bu süreçte etkili oldu. Gorbaçov 25 Aralık 1991’de devlet başkanlığından ayrıldı; birlik cumhuriyetleri bağımsız devletler hâline geldi. Dağılmayı tek bir nedene veya yalnızca Berlin Duvarı’nın yıkılmasına bağlamak eksiktir.

Bosna Savaşı bağlamında Srebrenitsa’da Temmuz 1995’te Bosnalı Müslümanlara karşı gerçekleştirilen katliamlar uluslararası yargıda soykırım olarak kabul edilmiştir. Uluslararası Adalet Divanı 2007 kararında bölgedeki grubun bir bölümünü yok etme özel kastını tespit etmiştir. Bosna’daki bütün savaş fiillerini tek tek aynı hukuki sınıfa sokmak doğru değildir.

Türkler arasında İslamiyet’in yayılması tek bir hükümdar ve tek bir tarihle başlamış-bitmiş bir süreç değildir. Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han’ın İslamiyet’i kabulü ve yayılmasını desteklemesi önemli dönüm noktasıdır. Soruda Karahanlılar kastediliyorsa beklenen ad Satuk Buğra Han’dır.

Medine müdafaasıyla tanınan asker Fahreddin Paşa’dır (Ömer Fahreddin Türkkan). I. Dünya Savaşı sırasında Medine’yi savunması nedeniyle Medine Müdafii olarak anılır.