Mülakat Soruları 6

ABD Başkanı Woodrow Wilson, 8 Ocak 1918’de açıkladığı On Dört Nokta ile savaş sonrası barış düzenine ilişkin ilkeler önermiştir. Bu ilkeler çeşitli halkların geleceği ve siyasal düzenlemeleriyle ilgilidir; her halka koşulsuz ve hemen bağımsızlık tanıyan tek bir evrensel kural gibi sunulmamalıdır.

Kaynakta verilen Macaristan, Yugoslavya Krallığının kurucu unsurlarından biri değildir. Sırp, Hırvat ve Sloven toplulukları etrafında kurulan devletin kapsamıyla komşu Macaristan karıştırılmamalıdır.

Sevr taslağı İstanbul ve Çanakkale boğazları bölgesinde İtilaf denetimi ve uluslararası komisyon öngörüyordu. İmzalanması, yürürlüğe girmesi ve fiilî işgal ayrı şeylerdir; Sevr yürürlüğe girmiş geçerli bir barış düzeni gibi anlatılmamalıdır.

Kastedilen Reform hareketidir: 16. yüzyılda Avrupa’da Katolik Kilisesinin öğreti ve uygulamalarına yönelen eleştirilerle gelişti; Martin Luther ve Jean Calvin başlıca isimleridir. Tek bir neden veya yalnız din adamlarının siyasete karışmasıyla açıklanamaz.

Türkçülüğün önemli kuramcıları arasında Ziya Gökalp öne çıkar. En önemli şeklindeki sıralama değerlendirmeye bağlıdır; onu tek düşünür veya tartışmasız birinci olarak nitelemek gerekmez.

Fatih Sultan Mehmed, Osmanlı’nın yedinci padişahı II. Mehmed’dir. 29 Mayıs 1453’te İstanbul’u fethetmiş ve Osmanlı devletinin imparatorluk yapısının güçlenmesinde önemli rol oynamıştır.

Seyit Onbaşı, 18 Mart 1915 Çanakkale deniz muharebesinde topçu eri/onbaşı olarak gösterdiği çabayla tanınan kahramandır. Ağır top mermisini kaldırmasıyla simgeleşmiştir. Kaynaklarda farklı verilen ağırlık rakamları, kesin ve tek ölçüm gibi sunulmamalıdır.

Osmanlı-Bizans arasındaki ilk büyük meydan savaşı soruluyorsa Koyunhisar/Bapheus Muharebesi (1302) cevaplanır. Osman Bey’in bundan önceki yerel çatışmaları da bulunduğundan sorudaki ilk savaş ifadesi kapsam belirtilmeden mutlak kullanılmamalıdır.

Ders kitaplarında Osmanlı’nın ilk büyük çaplı toprak kaybı 1699 Karlofça Antlaşması ile ilişkilendirilir. İlk büyük kayıp ile devletin bütün tarihindeki herhangi bir kaleyi veya bölgeyi ilk kez kaybetmesi aynı şey değildir. Karlofça’yı bu kapsam belirtilmeden mutlak ilk toprak kaybı saymak eksiktir.

1040, Selçukluların Gaznelilere karşı kazandığı Dandanakan Savaşı’nın tarihidir. Zafer, Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluşunda belirleyici olmuştur.

Celal Bayar, Türkiye Cumhuriyeti’nin üçüncü Cumhurbaşkanıdır; 1950–1960 arasında görev yaptı. Daha önce 1937–1939’da başbakanlık yaptı. Kaynaktaki “üçüncü başbakan” ifadesi cumhurbaşkanlığı sırasıyla karışmıştır.

Kore Savaşı 25 Haziran 1950’de Kuzey Kore’nin Güney’e saldırısıyla başladı. Türkiye, BM bayrağı altında Güney Kore yanında birlik gönderdi. 1953 Panmunjom ateşkesi çatışmayı durdurdu; ateşkes, kalıcı barış antlaşmasıyla aynı değildir.

İlk Türk kadın pilot Bedriye Tahir Gökmen’dir. Sabiha Gökçen’in ayrı unvanı ilk Türk kadın askerî/savaş pilotluğudur.

Bağımsızlık tarihleri: Kazakistan 16 Aralık 1991; Kırgızistan 31 Ağustos 1991; Türkmenistan 27 Ekim 1991. Özbekistan 31 Ağustos 1991’de bağımsızlık kararını aldı; 1 Eylül bağımsızlık bayramıdır. Azerbaycan’da 30 Ağustos 1991 bağımsızlık kararı, 18 Ekim 1991 bağımsızlık anayasa yasası tarihidir. KKTC 15 Kasım 1983’te ilan edildi ve yalnız Türkiye tarafından tanınır. Bunlar her devletin tarihindeki ilk kuruluş yılı değil, günümüzdeki bağımsızlık sürecinin tarihleridir.

İslamiyet’i resmî din olarak kabul eden ilk Türk devleti İdil (Volga) Bulgar Hanlığıdır; 922 tarihi esas alınır. Karahanlılar için kullanılan “ilk Müslüman Türk devleti” ifadesi genellikle Orta Asya’daki Türk-İslam devleti bağlamındadır. Coğrafi kapsam belirtilmelidir.

Yakın neden, 15 Temmuz 1974’te Yunan cuntasının desteğiyle Kıbrıs’ta yapılan darbe ve adanın Yunanistan’a bağlanması tehlikesiydi. Türkiye, Kıbrıs Türklerinin güvenliği ve 1960 Garanti Antlaşması kapsamındaki konumuna dayanarak 20 Temmuz’da müdahale ettiğini açıklar. Hukuki-siyasi gerekçe Türkiye’nin resmî tutumu olarak belirtilmelidir.

1040 Dandanakan Muharebesi; 624 Bedir Savaşı; 625 Uhud Savaşı; 1453 İstanbul’un fethi. Dandanakan Selçuklular ile Gazneliler arasında, Bedir ve Uhud Medineli Müslümanlar ile Mekke Kureyşlileri arasında yapılmıştır.

En eski bilinen yazı sistemlerinden biri, MÖ 4. binyılın sonlarında Mezopotamya’da Sümerlerin geliştirdiği ve çivi yazısına dönüşen sistemdir. Başlangıçta mal ve hesap kayıtlarında kullanılmıştır. Bütün dünya yazılarının yalnız Sümerlerden türediği söylenmez.

28 Şubat 1997, Millî Güvenlik Kurulu kararları etrafında gelişen ve Refah-Yol hükûmeti üzerinde baskı oluşturan sürecin simge tarihidir; “postmodern darbe” olarak anılır. Hükûmetin aynı gün istifa ettiği anlamına gelmez.

Hicaz Demiryolu, II. Abdülhamid döneminde 1900–1908 arasında Şam-Medine hattında inşa edilmiştir. Hat, Mekke’ye kadar tamamlanmış gibi anlatılmamalıdır.