Mülakat Soruları 2

Başlıca askerî müdahaleler: 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 darbeleri; 12 Mart 1971 muhtırası; 28 Şubat 1997 süreci; 27 Nisan 2007 e-muhtırası; 15 Temmuz 2016 başarısız darbe teşebbüsü. Darbe, muhtıra ve başarısız teşebbüs aynı tür ve sonuçta olaylar değildir.

Ders kitaplarında kuruluşu I. Murad dönemine bağlanır; akademik araştırmalar Orhan’ın son dönemi ile I. Murad dönemi arasında gelişen bir kuruluş sürecine işaret eder. II. Mahmud, Yeniçeri Ocağı’nı Haziran 1826’da Vaka-i Hayriye ile kaldırmıştır. Kaynaktaki 1856 tarihi yanlıştır.

Millî Korunma Kanunu, 18 Ocak 1940’ta kabul edilen 3780 sayılı kanundur. II. Dünya Savaşı koşullarında ekonomik hayatın, üretim ve dağıtımın düzenlenmesine ilişkin hükûmet yetkileri getirmiştir. Yetkileri “sınırsız” diye tanımlamak doğru değildir; 1940 tarihli olduğu için Atatürk döneminin reformu sayılamaz.

Kasr-ı Şirin Antlaşması, Osmanlı Devleti ile Safeviler arasında 1639’da imzalandı. Osmanlı-İran savaşlarını sona erdirdi; Bağdat Osmanlılarda kaldı. Bugünkü Türkiye-İran sınırının ana çizgisinin tarihsel temelidir; sonraki sınır düzenlemeleri de bulunduğundan “hiç değişmedi” denmemelidir.

Ayastefanos Antlaşması, 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda 3 Mart 1878’de imzalandı. Osmanlı için ağır toprak ve tazminat hükümleri içerdi; büyük Bulgaristan düzenlemesi öngördü. Diğer büyük devletlerin itirazları üzerine aynı yıl Berlin Antlaşması ile önemli hükümleri değiştirildi.

Karlofça Antlaşması 26 Ocak 1699’da Osmanlı Devleti ile Avusturya, Lehistan ve Venedik arasında imzalandı. Osmanlı’nın Avrupa’da büyük toprak kayıplarını kabul ettiği bir dönüm noktasıdır. Rusya ile aynı süreçte mütareke yapılmış, ayrı barış 1700 İstanbul Antlaşmasıyla düzenlenmiştir.

Küçük Kaynarca Antlaşması, 1768–1774 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda 1774’te Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalandı. Kırım’ın Osmanlı siyasi egemenliğinden ayrılmasını, Rusya’ya bazı kalelerin bırakılmasını ve savaş tazminatını öngördü. Kırım’ın doğrudan Rusya tarafından ilhakı 1783’te gerçekleşti; iki olay aynı değildir.

1828–1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda 14 Eylül 1829’da imzalanmıştır. Osmanlı Devleti Rusya lehine toprak, ticaret ve tazminat yükümlülükleri kabul etti; Yunanistan’ın bağımsızlığa giden sürecini kabul eden hükümler de içerdi. Yunan bağımsızlığının uluslararası düzenlenmesi 1830 Londra Protokolü ile tamamlanan ayrı süreçtir.

13 Temmuz 1841’de Osmanlı Devleti, Birleşik Krallık, Fransa, Rusya, Avusturya ve Prusya arasında düzenlenmiştir. Osmanlı’nın barış halinde bulunduğu sırada Boğazların yabancı savaş gemilerine kapalı olması ilkesini uluslararası düzenlemeye bağladı. “Osmanlı bütün egemenliğini kaybetti” ifadesi aşırıdır; egemenlik korunurken geçiş rejimi uluslararası taahhütle sınırlandı.

Mondros Mütarekesi, Osmanlı Devleti ile İtilaf devletleri arasında 30 Ekim 1918’de Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda imzalandı. Osmanlı’nın I. Dünya Savaşı’ndaki çatışmalarını sona erdirdi. Ordunun terhisi ve stratejik noktaların denetimi gibi ağır hükümler içerdi; özellikle 7. madde işgallere dayanak yapıldı. Ateşkes, Osmanlı Devleti’nin hukuken sona ermesiyle aynı olay değildir.

Sevr Antlaşması, 10 Ağustos 1920’de Osmanlı temsilcileri ile İtilaf devletleri arasında imzalandı. Osmanlı ülkesinin parçalanmasını ve ağır egemenlik sınırlamalarını öngörüyordu. TBMM tarafından reddedildi, yürürlüğe girmedi; Millî Mücadele sonucunda 1923 Lozan Antlaşması imzalandı.

Ankara Savaşı, Yıldırım Bayezid ile Timur arasında 1402’de Çubuk Ovası’nda yapıldı. Osmanlı yenilgisi ve Bayezid’in esir düşmesi sonrasında Anadolu’daki birlik zayıfladı, şehzadeler arasında Fetret Devri başladı. TDV maddesi savaş gününü 28 Temmuz olarak verir; farklı tarihlemeler bulunduğundan yıl temel alınabilir.

Osmanlı’nın başlıca payitahtları Bursa, Edirne ve İstanbul’dur. Kuruluş dönemindeki Söğüt ve Yenişehir, erken siyasî-idarî merkezler olarak ayrıca anılır. İznik’i diğerleriyle aynı biçimde kesin ve bağımsız bir Osmanlı başkenti olarak sıralamak doğru değildir.

Cem Sultan’dır. Fatih Sultan Mehmed’in oğludur; II. Bayezid ile taht mücadelesinin ardından Rodos’a, daha sonra Avrupa’ya götürülmüştür.

Yavuz Sultan Selim’dir. Babası II. Bayezid, baskılar sonucunda 24 Nisan 1512’de tahtı oğlu Selim’e bırakmak zorunda kalmıştır.

İstanbul’u kuşatan ilk Osmanlı padişahı olarak Yıldırım Bayezid anılır. Şehri abluka ve kuşatma altında tutmuş, ancak fethedememiştir. Fetih 1453’te II. Mehmed tarafından gerçekleştirilmiştir.

Üç Paşalar ifadesi İttihat ve Terakki’nin önde gelen liderleri Talat Paşa, Enver Paşa ve Cemal Paşa için kullanılır. Cemiyetin bütün kararlarını ve kadrolarını yalnız bu üç kişiden ibaret görmek tarihsel yapıyı aşırı basitleştirir.

Bu sorunun Türkiye ve Üsküdar Amerikan Kız Koleji bağlamında beklenen cevabı Halide Edib Adıvar’dır: 1901’de okuldan lisans (BA) derecesi alan ilk Müslüman Türk kızıdır. Bunu dünyada lisans alan ilk Müslüman kadın şeklinde genelleştirmek desteklenmez.

Nezihe Muhiddin, 1923’te Kadınlar Halk Fırkası girişimine öncülük etmiştir. Ancak girişim resmen faaliyete geçecek biçimde onaylanmamış, sonrasında Türk Kadınlar Birliği kurulmuştur. Bu nedenle “ilk kadın parti kurucusu” yanıtı, ruhsat alıp faaliyete geçmiş parti başkanlığıyla karıştırılmamalıdır.

Türkiye’nin ilk kadın tıp doktoru olarak Safiye Ali kabul edilir.