Mülakat Soruları 2

Doğru yazımı senyorajdır (beylik hakkı). Para basma yetkisini elinde tutan kurumun bu yetki dolayısıyla elde ettiği reel gelirdir. TCMB bunu para stokundaki değişimin fiyatlar genel seviyesine oranıyla açıklar. Banknotun nominal değeri eksi basım maliyeti, konuyu anlatan basit bir örnek olabilir; reel senyorajın tam tanımı değildir.

Finansal farkındalık, gelir-gider, borçlanma, tasarruf, risk ve finansal ürünlerin koşulları hakkında bilinçli olmayı ifade eder. Finansal okuryazarlık ayrıca bilgi, beceri ve davranışı kapsar. Ücret, vade ve riskleri karşılaştırmak önemlidir; finans bilgisi her yatırımda kazanç garantisi vermez.

Bilanço (finansal durum tablosu), işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını, yükümlülüklerini ve özkaynaklarını gösterir. Gelir tablosu ise bir dönemin gelir, gider ve kâr/zararını gösterir. Bilanço yalnızca yıl sonunda hazırlanabilen veya dönem faaliyetlerini gelir tablosuyla aynı biçimde anlatan tablo değildir.

Üretim, insan ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik mal ve hizmetlerin oluşturulmasıdır. Tarım ve imalat yanında hizmet üretimi de vardır. Yalnızca fabrikada eşya yapmak veya doğadaki maddeleri çoğaltmak olarak tanımlanmaz.

İşgücü, istihdamda olanlarla işsizlerin toplamıdır. TÜİK’in işgücü istatistiklerinde 15 ve daha yukarı yaştaki nüfus esas alınır. İşi olmayan herkes otomatik olarak işsiz veya işgücünde sayılmaz; iş arama ve çalışmaya hazır olma gibi istatistik koşulları vardır. Üretim faktörü olarak emek anlamıyla kullanım ayrıca belirtilmelidir.

İktisat (ekonomi), sınırlı kaynakların farklı ihtiyaçlar ve amaçlar arasında nasıl kullanıldığını; üretim, dağıtım, tüketim ve tercihleri inceleyen bilim dalıdır. Yalnızca para kazanmak veya devlet bütçesiyle ilgili değildir. Mikroiktisat birey ve firmaları, makroiktisat genel ekonomik büyüklükleri ele alır.

Cari açık, ödemeler dengesinin cari işlemler hesabında giderlerin gelirleri aşmasıdır. Cari hesap mal ve hizmet ticareti ile birincil ve ikincil gelirleri içerir. Bu nedenle yalnızca ithalatın ihracattan fazla olması veya devlet bütçesinin açık vermesiyle aynı şey değildir.

Gelişmişlik; gelir ve üretim yanında sağlık, eğitim, yaşam koşulları ve kurumsal kapasiteyle değerlendirilir. Almanya, Japonya ve Kanada yaygın örneklerdir. “Gelişmiş ülke”, yüksek gelir ve yüksek insani gelişme gibi sınıflamalar birebir aynı değildir; kullanılan ölçüt ve yıl belirtilmelidir.

Suç gelirlerini aklama, suçtan kaynaklanan malvarlığının gayrimeşru kaynağını gizlemek veya meşru kazanılmış izlenimi vermek amacıyla yapılan işlemlerle ilgilidir. Türkiye’de TCK m.282’de düzenlenir; temel hâlde öncül suçun ceza alt sınırına ilişkin koşul bulunur. Her nakit işlem, vergi planlaması veya açıklanamayan para otomatik olarak aklama suçu sayılmaz.

Pazarlama, müşteriler ve toplum için değer taşıyan ürün veya hizmetlerin oluşturulması, iletilmesi, sunulması ve değişimiyle ilgili süreçleri kapsar. Örneğin ihtiyacı araştırıp uygun ürün, fiyat ve dağıtım tasarlamak. Yalnızca reklam, satış baskısı veya insanı kandırma değildir.

İstihdam hizmetleri, iş arama desteği, beceri/meslek eğitimi, işe alım teşvikleri ve iş gücü piyasasına katılımı kolaylaştıran programlar kullanılabilir. Yatırım ve genel ekonomik koşullar da önemlidir. Politikalar ülkeye ve işsizliğin nedenine göre değerlendirilir; tek bir teşvik her yerde aynı sonucu vermez.

COVID-19 özellikle 2020’de ulaşım, turizm ve yüz yüze hizmetleri zorladı; tedarik ve ticaret akışlarında kesintiler yarattı. Bazı hizmetlerin çevrim içi sunumu hızlandı. Etki bütün sektörlerde aynı değildi; 2020’deki durum 2026’nın güncel ticaret verisi gibi kullanılamaz.

Merkantilizm, özellikle 16–18. yüzyıl Avrupa’sında devlet gücünü ticaret ve değerli maden birikimiyle artırmayı amaçlayan düşünce ve politikalardır. Koruma, ihracatın desteklenmesi ve devlet müdahalesiyle ilişkilidir. Her ülkede aynı uygulama veya bütün çağları kapsayan tek bir sistem değildir.

Bakım ve emeklilik gereksinimleri artabilir; çalışma yaşamı ve hizmet talebi değişebilir. Deneyim aktarımı ve aktif katılım da değerlendirilmelidir; etkiler tek yönlü değildir.

Çalışıyor görünen kişinin toplam üretime katkısının sıfır veya çok düşük olmasıdır; kişi işten ayrılsa üretim değişmeyebilir.