Mülakat Soruları 5

Locard’ın değişim ilkesi, temas eden kişi veya nesneler arasında iz alışverişi olabileceğini vurgular. Bu nedenle olay yeri ve fiziksel delilin korunması önemlidir. İzlerin tamamının her zaman bulunabilir, ölçülebilir veya failin kimliğini kesin gösterebilir olduğu anlamına gelmez.

Mali suçlar, ekonomik ve mali ilişkilerle bağlantılı çeşitli suçları kapsayan bir adlandırmadır; tek bir suç tipi değildir. Dolandırıcılık, rüşvet, zimmet, sahtecilik, tefecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama örnek verilebilir. Her birinin unsurları ilgili kanunda ayrı düzenlenir.

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, Türkiye’nin de olumlu oyuyla BM Genel Kurulunda 10 Aralık 1948’de kabul edilmiştir. Türkiye’de yayımlanması ve öğretilmesi için 6 Nisan 1949 tarihli 9119 sayılı Bakanlar Kurulu kararı alınmış; karar 27 Mayıs 1949 tarihli 7217 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. BM’de kabul, Bakanlar Kurulu kararı ve Resmî Gazete yayımı üç ayrı tarihtir.

Özel hayatın gizliliği, kişinin özel ve aile hayatına saygı gösterilmesini ve mahremiyetinin korunmasını isteme hakkıdır (Anayasa m.20). Kişisel verilerin korunması da bu maddede düzenlenir. Müdahaleler ancak kanuni ve anayasal koşullar altında yapılabilir.

“Yüz kızartıcı suç”, TCK’da bütün amaçlar için tanımlanmış bağımsız ve tek bir suç kategorisi değildir; ilgili düzenlemenin metni esas alınır. Anayasa m.76’da zimmet, ihtilas, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma ve dolanlı iflas gibi suçlar bu ifadeyle sayılır. Maddede ayrıca sayılan her engel veya başka mevzuattaki her suç otomatik olarak aynı başlıkta toplanmamalıdır.

Basın özgürlüğü, haber ve görüşlerin toplumla paylaşılmasını, kamu gücünün denetlenmesini ve farklı düşüncelerin duyulmasını sağlayarak demokratik katılımı destekler. Anayasa m.28 basının özgür olduğunu ve sansür edilemeyeceğini düzenler. Bu özgürlük; özel hayat, kişilik hakları ve adil yargılanma gibi haklarla birlikte, anayasal sınırlama koşulları gözetilerek uygulanır.

Cumhuriyet savcısı, suç işlendiği izlenimini veren durumu öğrendiğinde maddi gerçeği araştıran, soruşturmayı yürüten ve şartları varsa kamu davasını açan yargı görevlisidir. CMK m.160’a göre şüphelinin hem lehine hem aleyhine delilleri toplatıp korumak ve haklarını gözetmekle yükümlüdür. Mahkûmiyet ve ceza verme yetkisi mahkemeye aittir.

Nefret suçu, bir ceza suçunun mağdurun gerçek veya varsayılan kimlik özelliğine yönelik ön yargı saikiyle işlenmesidir. Örneğin bir kişinin dinî kimliği nedeniyle saldırıya uğraması bu kapsamda değerlendirilebilir. Her kaba veya nefret içeren söz kendiliğinden nefret suçu değildir; temel suç ve ön yargı saiki birlikte incelenir. Türkiye’de TCK m.122 “nefret ve ayrımcılık” başlığı altında belirli fiilleri ayrıca düzenler.

İnsan hakları ihlali, korunan bir hakkın hukuka aykırı biçimde engellenmesi veya ilgili koruma yükümlülüğünün yerine getirilmemesidir. İşkence, keyfî özgürlükten yoksun bırakma ve ayrımcılık örneklerdir. Her hoşnutsuzluk otomatik ihlal değildir; hakkın kapsamı, olay ve yükümlülükler değerlendirilir.

Göçmen kaçakçılığı TCK m.79’da suç olarak düzenlenir. Doğrudan veya dolaylı maddi menfaat amacıyla, yasal olmayan yollardan yabancıyı ülkeye sokmak veya ülkede kalmasına imkân sağlamak ya da Türk vatandaşı veya yabancının yurt dışına çıkmasına imkân sağlamak suçun temel hâlleridir. İnsan ticareti ayrı bir suçtur.

Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir; devlet bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür (Anayasa m.10). Bu amaçla alınan tedbirler eşitlik ilkesine aykırı yorumlanamaz. Biyolojik farklılıklar, hukuk önünde hakların eşitsiz olmasına gerekçe yapılamaz.

Mevzuat, belirli bir ülkede veya alanda yürürlükte bulunan yazılı hukuk düzenlemelerinin bütünüdür. Anayasa, kanunlar, ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve yönetmelikler örnektir. Anayasa üstündür; kanun ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin ilişkisi, Anayasa’nın 104. maddesindeki konu ve çatışma kurallarına göre değerlendirilir.

Önleme araması, tehlikenin veya suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla PVSK m.9’daki şartlarla yapılan aramadır. Kural olarak sulh ceza hâkiminin kararı; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde mülkî amirin yazılı emri gerekir. Kişilerin üstü, araçları, özel kâğıtları ve eşyaları kanunda belirtilen yer ve koşullarda aranabilir. Konutta, yerleşim yerinde ve kamuya açık olmayan özel işyerlerinde önleme araması yapılamaz. Adli aramadan farklıdır.

Hâkim, uyuşmazlıkları bağımsız ve tarafsız biçimde yargılayarak hukuka uygun karar veren yargı görevlisidir. Anayasa m.138’e göre Anayasa’ya, kanuna ve hukuka uygun vicdani kanaatiyle hüküm verir. Delillerin değerlendirilmesi, yargılamanın yönetilmesi ve görevli olduğu yargı koluna göre karar verilmesi görevlerindendir. Hak ve özgürlüklere ilişkin müdahale kararları ancak kanuni koşullarla verilebilir; genel bir “hakları elinden alma” yetkisi yoktur.

Tazminat, uğranan zararın ilgili sorumluluk kuralları çerçevesinde giderilmesine yönelik karşılıktır. Maddi ve manevi zarar bakımından farklı koşullar vardır. Ceza veya idari para cezasıyla aynı şey değildir; her zarar ve her olayda aynı miktarda otomatik ödeme doğmaz.

Yetkiyi kötüye kullanma, kişinin kendisine verilen yetkiyi hukuka, görevin gereklerine veya veriliş amacına aykırı kullanmasıdır. TCK 257’deki görevi kötüye kullanma suçunun oluşması için maddede aranan unsurlar gerekir. Her hatalı işlem otomatik olarak bu suçu oluşturmaz; başka suçlar ve disiplin sorumluluğu da ayrıca değerlendirilir.

Hukuki işlem, belirli bir hukuki sonuç doğurmak amacıyla yapılan ve hukuk düzeninin bu sonucu bağladığı irade açıklamasıdır. Sözleşme ve vasiyetname örnek olabilir. Her istek veya günlük davranış geçerli hukuki işlem değildir; işlem türüne göre koşullar değişir.

Göçmenler tek bir hukuki statü oluşturmaz. İkamet izni sahibi, uluslararası koruma başvurucusu ve geçici koruma kapsamındaki kişinin hak ve yükümlülükleri farklı olabilir. Eğitim, sağlık ve çalışma imkânları ilgili statüye ve yasal şartlara bağlıdır. Çalışma izni veya vatandaşlık otomatik olarak kazanılmaz; tüm göçmenlere sınırsız hizmet ve yardım verildiği söylenemez.

Şahitlik (tanıklık), kişinin olay hakkında bildiklerini yetkili makam önünde usulüne uygun anlatmasıdır. Ceza muhakemesinde çağrı, yemin, çekinme ve doğruyu söyleme yükümlülükleri kanunla düzenlenir. Tanık her durumda yemin etmek veya bütün soruları cevaplamak zorunda değildir; kanuni istisnalar vardır.

Kanun önünde eşitlik, kişilerin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım yapılmadan eşit olmasıdır (Anayasa m.10). Hiçbir kişi veya gruba keyfî imtiyaz tanınamaz. Eşitlik, farklı hukuki durumdakilere her zaman aynı işlem yapılmasını gerektirmez; eşitliği sağlayan anayasal tedbirler mümkündür.