Mülakat Soruları 4

TCK’nin özel hükümleri ana başlık olarak uluslararası suçlar, kişilere karşı suçlar, topluma karşı suçlar, millete ve devlete karşı suçlar ve son hükümler bölümlerine ayrılır. Suçların kast/taksir veya icraî/ihmalî gibi başka ölçütlere göre tasnifleri de vardır; sorulan tasnif ölçütü belirtilmelidir.

3621 sayılı Kıyı Kanunu, kıyıyı değiştirecek boyutta kazıyı ve kıyıdan kum, çakıl gibi malzeme alınmasını yasaklar. Bu nedenle her kazı için “valilik izin verirse yapılır” denemez. İzin verilebilir bir altyapı, dolgu veya başka çalışma varsa projenin türüne göre plan, ruhsat ve ilgili kurum onayları ayrıca incelenmelidir.

Adli aramada kural hâkim kararıdır. Gecikmesinde sakınca varsa Cumhuriyet savcısının; ona ulaşılamıyorsa kanunun izin verdiği yerlerde kolluk amirinin yazılı emriyle arama yapılabilir. Konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda kolluk amiri emri yeterli değildir; hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emri gerekir. Önleme araması ayrı şartlara tabidir.

Adlî arama bakımından, hemen işlem yapılmazsa suçun iz ve delillerinin kaybolması, şüphelinin kaçması veya kimliğinin belirlenememesi ihtimali ve hâkim kararı almaya zaman bulunmaması kastedilir. Önleme aramasında ise kamu güvenliği, haklar ve suçun önlenmesi açısından ayrı tanım vardır. Bu hâl, her tedbiri sınırsız ve emirsiz uygulama yetkisi vermez.

5442, İl İdaresi Kanunudur; İl Özel İdaresi Kanunu 5302’dir. Soruda 5442 m.66 uyarınca Kabahatler Kanunu m.32’ye göre verilen idari para cezası kastediliyorsa, genel başvuru mercii sulh ceza hâkimliğidir; doğrudan Danıştay değildir. Başka bir idari işlem veya özel kanun varsa görevli yargı ve başvuru yolu ayrıca değerlendirilir.

Doğru terim fiil ehliyetidir: kişinin kendi fiilleriyle hak edinebilmesi ve borç altına girebilmesidir. Türk Medenî Kanunu m.9–10’a göre tam fiil ehliyeti için ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmamak gerekir.

“Uluslararası karasular” yerleşik bir deniz hukuku kategorisi değildir. Karasuları kıyı devletinin egemenliğindedir. Açık denizler, bir devletin iç suları, karasuları, takımada suları veya münhasır ekonomik bölgesine dahil olmayan deniz alanlarıdır (BMDHS m.86). Karasuları dışındaki bütün alanların aynı hukuki rejimde olduğu söylenemez; MEB’de kıyı devletinin belirli egemen hakları bulunur.

Kanun önünde eşitlik Anayasa’nın 10. maddesinde düzenlenir. Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım yapılmadan eşittir. Devlet organları ve idare makamları işlemlerinde bu ilkeye uygun hareket etmek zorundadır. Eşitliği gerçekleştiren anayasal tedbirler keyfî ayrıcalıkla aynı değildir.

Anayasa m.34’e göre herkes önceden izin almadan silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleyebilir. Hak, millî güvenlik, kamu düzeni, suçun önlenmesi, genel sağlık, genel ahlak veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla kanunla sınırlanabilir. Sınırlama m.13’teki hakkın özüne dokunmama ve ölçülülük koşullarına da uymalıdır. Bildirim usulü, önceden izin şartıyla aynı değildir.

Çağdaş insan hakları anlayışı, her insanın onuru gereği eşit haklara sahip olduğunu; hakların evrensel, birbiriyle bağlantılı ve ayrımcılık olmadan korunması gerektiğini esas alır. Haklar yalnızca bir ülkenin vatandaşlarına, çoğunluğa veya ekonomik gücü olanlara özgü değildir.

Pozitif ayrımcılık, fiilî eşitsizlik yaşayan grupların eşit haklardan yararlanabilmesi için alınan özel tedbirlerdir. Anayasa m.10, kadın-erkek eşitliğini gerçekleştirme tedbirleri ile çocuklar, yaşlılar, engelliler ve maddede belirtilen diğer korunacak gruplar lehine tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılamayacağını belirtir.

Asayiş, genel güvenlik ve düzenin sağlanmasıyla ilgilidir. EGM’nin görev alanı sınıflandırmasında asayiş suçları; terör, trafik, kaçakçılık ve organize suç gibi ayrı alanların dışında kalan, kişilere veya mal varlığına karşı suçları kapsar. Hırsızlık, dolandırıcılık, kasten yaralama ve yağma örnek verilebilir. Bu, ceza kanununda bütün suçların yer aldığı tek başlık değildir.

Çocuk hakları, çocukların insan hakları ile gelişimlerine özgü koruma ve katılım güvenceleridir. Yaşam, gelişim, sağlık, eğitim, oyun, şiddetten korunma ve görüşlerinin dikkate alınması başlıca örneklerdir. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme 1989’da kabul edilmiştir; ayrım gözetmeme ve çocuğun üstün yararı temel ilkelerdir.

Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi sistemi kapsamında bireysel başvuru hakkını 28 Ocak 1987’de tanımıştır. O tarihte başvurular Avrupa İnsan Hakları Komisyonuna yapılmaktaydı. Eski Mahkemenin zorunlu yargı yetkisi 22 Ocak 1990’da tanınmıştır; iki tarih karıştırılmamalıdır.

İspat hakkı, Anayasa m.39’da kamu görev ve hizmetinde bulunanlara karşı görevleriyle ilgili isnatlardan doğan hakaret davalarında sanığın isnadının doğruluğunu ispat edebilmesidir. Diğer durumlarda ispat isteminin kabulü, doğruluğun anlaşılmasında kamu yararı bulunmasına veya şikâyetçinin buna razı olmasına bağlıdır. Her davada sınırsız delil sunma hakkıyla aynı anlamda değildir.

İnsan hakları hukuku, hak ve özgürlükleri tanımlayan, devletlerin bunları koruma yükümlülüklerini düzenleyen ulusal ve uluslararası kurallardır. Bildirgeler, sözleşmeler ve denetim mekanizmaları farklı hukuki nitelikler taşır. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ile bütün insan hakları sözleşmeleri aynı belge değildir.

Bağımsız yargı, hâkimlerin karar verirken hiçbir kişi veya makamdan emir ve talimat almadan Anayasa’ya, kanuna ve hukuka uygun vicdani kanaatlerine göre hareket etmesidir. Hukukun üstünlüğü, kamu gücü dahil herkesin hukukla bağlı olması ve işlemlerin bağımsız yargısal denetime açık bulunmasıdır (Anayasa m.2, 9, 138).

“Zehirli ağacın meyvesi” ifadesi, hukuka aykırı elde edilen delil ve bu delilden türetilen bilgilerin kullanımı sorununu anlatır. Türk hukukunda Anayasa m.38 ve CMK m.206/2-a, 217/2 hukuka aykırı delilin kullanılamamasının temel dayanaklarıdır. Başka ülkelerdeki istisnalar Türk hukukuna kendiliğinden uygulanmaz.

AİHM, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesidir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine taraf devletlerin Sözleşmeyi ihlal ettiği iddialarını inceler; Strasbourg’dadır. Avrupa Konseyi sistemindedir, Avrupa Birliği mahkemesi değildir.

Soruda kurum adı karışmıştır. Avrupa İnsan Hakları Komisyonu, 1998’de 11 No.lu Protokolle yerini sürekli çalışan AİHM sistemine bırakmıştır; Karadağ onun son üyesi değildir. Kastedilen Avrupa Konseyi’ne en son katılan ülkeyse cevap Karadağ’dır (11 Mayıs 2007). Kurum adı netleştirilmeden tek isim ezberlenmemelidir.