Mülakat Soruları 3

Yargı yapılanmasında adli ve idari yargı mahkemeleri bulunur; anayasal yüksek mahkemeler Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesidir. Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 2017 değişikliğiyle kaldırılmıştır. Mahkeme, hâkimlik ve kurul adları birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi, bir fiilin suç sayılması ve yaptırım uygulanması için kanuni dayanak bulunmasını gerektirir. Suç ve ceza konusunda kıyasla yeni suç veya yaptırım oluşturulamaz; suçta ve cezada kanunilik esastır.

Tüzük, Türkiye’de eski anayasal sistemde Bakanlar Kurulunca kanunun uygulanmasını göstermek veya emrettiği işleri belirtmek için çıkarılan düzenleyici işlemdi. 2017 anayasa değişikliğiyle tüzük çıkarma yetkisinin dayandığı 115. madde kaldırılmıştır. Eski tüzüklerin yürürlük durumu ayrıca incelenir; yeni tüzük çıkarılmasıyla geçmiş metinlerin durumu aynı değildir.

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, BM Genel Kurulunun 10 Aralık 1948’de kabul ettiği, herkesin doğuştan eşit onura ve haklara sahip olduğunu açıklayan 30 maddelik bildirgedir. Bir insan hakları sözleşmesiyle aynı hukuki türde değildir; sonraki sözleşmelere ve ulusal düzenlemelere temel oluşturmuştur.

Anayasa’nın 15. maddesine göre savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında yaşama hakkı ile kişinin maddi ve manevi bütünlüğüne dokunulamaz. Kişi din, vicdan, düşünce ve kanaatini açıklamaya zorlanamaz, bunlardan dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez ve suçluluk mahkeme kararıyla saptanana kadar kişi suçlu sayılamaz. OHAL’de bütün hakların sınırsızca kaldırılabileceği söylenemez.

Kanunsuz emir, hukuka aykırı emirdir. Anayasa’nın 137. maddesine göre kamu görevlisi aykırılığı amirine bildirir; suç oluşturmayan emirde yazılı ısrarın sonuçları ile kanuni istisnalar ayrıca değerlendirilir. Konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilmez; yazılı emir veya “vatan yararı” gerekçesi suç işleme yetkisi vermez. Askerî hizmetlerde de uygulanacak özel kanun hükümleri gözetilir.

15 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilen resmî listeye göre başkan Kadir Özkaya; başkanvekilleri Basri Bağcı ve İrfan Fidan’dır. Diğer üyeler: Engin Yıldırım, Rıdvan Güleç, Recai Akyel, Yusuf Şevki Hakyemez, Yıldız Seferinoğlu, Selahaddin Menteş, Kenan Yaşar, Muhterem İnce, Yılmaz Akçil, Ömer Çınar, Metin Kıratlı ve Şaban Kazdal. Liste tarihe bağlıdır; toplam 15 kişidir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokollerinden doğan yükümlülüklerin taraf devletlerce yerine getirilmesini denetleyen uluslararası mahkemedir. Bireysel ve devletlerarası başvuruları inceler; ulusal mahkemelerin her kararına karşı gidilen genel bir temyiz mahkemesi değildir. Avrupa Konseyi sistemi içindedir, Avrupa Birliği mahkemesi değildir.

Uluslararası Adalet Divanının merkezi Hollanda’nın Lahey kentindedir. Divan, Birleşmiş Milletlerin başlıca yargı organıdır.

Güncel Anayasa’nın 105. maddesinde Cumhurbaşkanının cezaî sorumluluğu yalnız vatana ihanetle sınırlandırılmaz. Bir suç iddiasıyla soruşturma önergesi için TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğu, soruşturma açılması için beşte üç, Yüce Divana sevk için üçte iki çoğunluk gerekir. 600 üye üzerinden bunlar sırasıyla 301, 360 ve 400’dür.

Bireylerin bir taraf devlet aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurusu, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi sisteminde düzenlenir. Sözleşme bir mahkeme veya kurum adı değildir; başvuru için iç yolların tüketilmesi gibi kabul edilebilirlik koşulları vardır.

Yargıtay üyelerini Hâkimler ve Savcılar Kurulu seçer. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekili ise Yargıtay Genel Kurulunun belirlediği beşer aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından dört yıl için seçilir. Üyelik ile başsavcılık seçimi ayrı usullerdir.

Berkin Elvan, 16 Haziran 2013’te İstanbul’da Gezi olayları sırasında yaralanan ve tedavi gördüğü hastanede 11 Mart 2014’te yaşamını yitiren çocuktur. Ölümüyle ilgili polis memuru hakkında ceza davası açılmıştır. Güncel yargılamanın kesinleşme durumu, eski haberden çıkarılmamalıdır.

1926 tarihli 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi ile bugün yürürlükteki 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu farklı kanunlardır. İlki 17 Şubat 1926’da kabul edilmiştir. Güncel 4721 sayılı Kanun 22 Kasım 2001’de kabul edilmiş ve 1 Ocak 2002’de yürürlüğe girmiştir; kişiler, aile, miras ve eşya hukukunu düzenler.

Ali İsmail Korkmaz, 2013’te Eskişehir’de Gezi protestoları sırasında darbedilen ve 10 Temmuz 2013’te 19 yaşında yaşamını yitiren üniversite öğrencisidir. Olayın ceza ve tazminat süreçleri Anayasa Mahkemesi kararlarında ele alınmıştır.

Uyuşmazlık Mahkemesi, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin çözümler. Kaynaktaki askerî yargı ifadesi güncel anayasa metninde yer almaz; AYM ile diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlığında AYM kararı esas alınır.

Mehmet Selim Kiraz, 31 Mart 2015’te İstanbul Adalet Sarayı’ndaki odasında DHKP-C mensuplarınca rehin alınarak şehit edilen Cumhuriyet savcısıdır.

Anayasa’nın temel hak ve ödevler kısmında; kişinin hakları ve ödevleri, sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler, siyasi haklar ve ödevler düzenlenir. Yaşam, özel hayat, düşünce ve ifade, mülkiyet, dernek ve toplantı hakları kişi hakları bölümündedir; eğitim, çalışma, sendika, sağlık ve sosyal güvenlik sosyal-ekonomik bölümde; seçme-seçilme, siyasi parti ve kamu hizmetine girme hakları siyasi bölümde yer alır.

815 sayılı Kabotaj Kanunu, Türkiye kıyı ve limanları arasında deniz taşımacılığı ile ilgili faaliyetleri Türk bayrağı ve vatandaşlığına dayalı kurallarla düzenler. 19 Nisan 1926’da kabul edilmiş, 1 Temmuz 1926’da yürürlüğe girmiştir. Kabul tarihi, yürürlük ve Denizcilik ve Kabotaj Bayramı tarihi ayrılmalıdır.

Genel elkoymada kural hâkim kararıdır. Gecikmesinde sakınca varsa savcının, savcıya ulaşılamazsa kolluk amirinin yazılı emriyle işlem yapılabilir. Hâkim kararı olmadan yapılan elkoyma 24 saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim elkoymadan itibaren 48 saat içinde kararını açıklar, aksi halde işlem kalkar. Taşınmaz, banka hesabı ve diğer özel elkoyma türlerinin ayrıca kendi şartları vardır.