Mülakat Soruları 4

Toplumsal değişim, toplumun yapısında, kurumlarında, ilişkilerinde ve kültürel örüntülerinde zaman içinde meydana gelen değişmedir. Kentleşme ve teknolojinin çalışma biçimlerini değiştirmesi örnek verilebilir. Her değişim otomatik olarak ilerleme veya gerileme sayılmaz.

İdari vesayet, merkezî idarenin mahallî idareler üzerinde kanunun belirlediği sınırlar içinde kullandığı denetim yetkisidir. Anayasa 127, idarenin bütünlüğü, kamu görevlerinde birlik ve toplum yararı amaçlarını belirtir. Her konuda sınırsız emir verme yetkisi değildir.

İstihbarat, karar vericilerin ihtiyaçları için bilginin toplanması, değerlendirilmesi ve analiz edilmesiyle elde edilen ürün ile bu ürünü ortaya çıkaran faaliyettir. Ham bilgiyle aynı değildir; doğrulama ve anlamlandırma gerektirir.

Kültür, bir toplumun tarih içinde oluşturup öğrenerek aktardığı maddi ve manevi değerler, bilgi, inanç, sanat, dil, davranış ve yaşam biçimleri bütünüdür. Yalnızca sanat veya eğitim düzeyi değildir; kuşaktan kuşağa aktarılırken değişebilir.

Devalüasyon, sabit veya yönetilen resmî kur düzeninde ulusal paranın dış değerinin yetkili makamca düşürülmesidir. Dalgalı piyasada kurun kendiliğinden yükselmesi aynı teknik anlamda devalüasyon değildir.

Kanun, Türkiye’de TBMM’nin anayasal usulle kabul ettiği yasama işlemidir. Genel olarak bağlayıcı hukuk kuralları getirir; Anayasa’ya aykırı olamaz. Yönetmelik ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesi de düzenleyici işlem olabilir, ancak kanunla aynı hukuki işlem türü değildir. Bütün yürürlükteki hukuk kuralları için “mevzuat” terimi kullanılır.

Anayasa bütün devlet organları, idare, kuruluşlar ve kişiler için bağlayıcı temel hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasa’ya aykırı olamaz.

Beden dili; duruş, jest, mimik, bakış, hareket ve kişiler arası mesafe gibi sözel olmayan iletişim öğelerini kapsar. Bir hareketin anlamı bağlama ve kültüre göre değişebilir. Tek bir jestten kişinin kesin olarak yalan söylediği veya ne düşündüğü anlaşılmaz.

Dernek, kazanç paylaşma amacı dışında, hukuka uygun belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek için en az yedi gerçek veya tüzel kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli birleştirmesiyle oluşturulan tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğudur.

Anayasa m.74’e göre vatandaşlar ve karşılıklılık esasına bağlı olarak Türkiye’de ikamet eden yabancılar, kendileri veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetlerini yetkili makamlara ve TBMM’ye yazılı olarak sunabilir. Kendileriyle ilgili başvuruların sonucu gecikmeksizin yazılı bildirilir. Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakları birbirine karıştırılmamalıdır.

Kitle psikolojisi, insanların kalabalık veya grup içindeki duygu, düşünce ve davranışlarını; sosyal etki, aidiyet ve grup normlarıyla birlikte ele alır. Kalabalıktaki herkesin düşünmeden, aynı şekilde veya şiddet eğilimiyle hareket ettiği varsayılamaz.

Suç korkusu, kişinin suç mağduru olma düşüncesi veya suçla ilişkilendirdiği durumlar karşısında yaşadığı korku ve kaygıyla ilgilidir. Algılanan risk ve güvenlik hissiyle bağlantılıdır ancak bunlarla aynı ölçüm değildir. Suç oranı ile korku düzeyi her zaman paralel değişmez.

Cumhuriyetçilik, devlet yönetiminde millî egemenliği ve millet iradesini esas alan ilkedir. Devlet başkanlığının kalıtsal bir hak olmaması, yöneticilerin hukuki usullerle belirlenmesi ve halkın yönetime katılımı temel unsurlarıdır.

Atatürk’ün devletçilik ilkesi, Türkiye’nin kalkınması için devletin gerekli alanlarda ekonomik faaliyet yürütmesini ve ekonomiyi düzenlemesini öngörür. Özel girişimi tümüyle ortadan kaldırmaz; kamu ve özel sektörün birlikte rol almasına dayanır.

Atatürk milliyetçiliği, ortak vatandaşlık ve millî birlik temelinde milletin bağımsızlığını, gelişmesini ve dayanışmasını esas alır. Irk üstünlüğüne dayanmaz. Türk kültürünün ve dilinin geliştirilmesiyle bağlantılıdır.

Halkçılık, egemenliğin halka dayanması, kanun önünde eşitlik ve herhangi bir kişi, aile veya sınıfa ayrıcalık tanınmaması anlayışıdır. Toplumun bütün kesimlerinin haklarının gözetilmesini ve yönetime katılmasını amaçlar.

Laiklik, devlet ve hukuk düzeninin dinî otoriteye dayanmaması; din ve vicdan özgürlüğünün korunması ve devletin inançlar karşısında tarafsızlığıyla ilgilidir. Dinsizlik anlamına gelmez. Halifeliğin kaldırılması ve hukuk sisteminin laikleşmesi ilgili reformlara örnektir.

İnkılapçılık, çağdaşlaşma doğrultusunda gerçekleştirilen yenilikleri korumayı, geliştirmeyi ve toplumun ihtiyaçlarına göre akıl ve bilim ışığında ilerlemeyi esas alır. Her değişikliği sırf yeni olduğu için doğru saymak değildir.

Sosyalizm, üretim araçları üzerinde toplumsal sahiplik veya denetimi ve daha eşitlikçi toplumsal ilişkileri savunan farklı düşünce ve hareketlerin ortak adıdır. Devlet mülkiyetini, kooperatifleri veya başka toplumsal denetim biçimlerini savunan çeşitleri vardır. Yalnızca özgür girişime baskı veya propaganda diye tanımlamak taraflı ve eksiktir.

Ulufe, Osmanlı’da başta kapıkulu askerleri olmak üzere bazı asker ve görevlilere ödenen maaştır. Günlük akçe üzerinden hesaplanır ve genellikle üç ayda bir ödenirdi.