Mülakat Soruları 39

Yöneticilerin seçimle işbaşına gelmesi demokratik devlet ilkesiyle ilgilidir; bunu yalnız sosyal hukuk devleti ilkesinin sonucu olarak niteleyen seçenek yanlıştır. Egemenliğin anayasal organlarca kullanılması, milletvekillerinin bütün milleti temsil etmesi ve kaynağını Anayasadan almayan yetki kullanılamaması ayrı anayasal esaslardır.

Olağan dönem KHK çıkarma yetkisini TBMM bir yetki kanunuyla Bakanlar Kuruluna verirdi. Anayasa’nın 91. maddesindeki bu sistem kaldırılmıştır; güncel Cumhurbaşkanlığı kararnamesi sistemiyle karıştırılmamalıdır.

Anayasa’nın 92. maddesindeki şartlarla Cumhurbaşkanı karar verebilir: ülkenin ani silahlı saldırıya uğraması ve silahlı kuvvet kullanılmasına derhal karar verilmesinin kaçınılmaz olması gerekir.

Güvenlik Konseyinin tavsiyesi üzerine Genel Kurul kararıyla yapılır. BM Şartı’nın 4. maddesi bu usulü düzenler.

Birleşmiş Milletlerin merkezi New York, ABD’dedir. Cenevre, Viyana ve Nairobi gibi kentlerde de önemli BM ofisleri bulunmaktadır.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Birleşmiş Milletlerin altı ana organından biri değildir. Ana organlar Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi, Uluslararası Adalet Divanı ve Sekretaryadır. WHO, BM sistemi içindeki uzman kuruluşlardandır.

Üyelerinin özgürlük ve güvenliğini siyasi ve askerî yollarla korumaktır. Kolektif savunma bunun temelidir. Kaynak testte bu amaca en yakın seçenek A’dır; NATO yalnız kültür işbirliği örgütü değildir.

Kuzey Atlantik Konseyinin kararlarını üçte iki çoğunlukla aldığı ifadesi yanlıştır. NATO kararları oylama çoğunluğuyla değil, üyeler arasında konsensüsle alınır. Konsey ittifakın başlıca siyasî karar organıdır.

Antlaşma kapsamındaki bir üyeye yöneltilen silahlı saldırının bütün üyelere yöneltilmiş sayılmasıdır. Her üye, silahlı kuvvet kullanımı da dahil gerekli gördüğü yardımı yapar; bütün üyelerin otomatik olarak aynı askerî karşılığı vermesi şart değildir.

Savunma Planlama Komitesi (1963–2010), daimi temsilciler düzeyinde ve savunma bakanları düzeyinde toplanırdı. Kaynak seçeneğindeki büyükelçi ile savunma bakanları ifadeleri iki toplantı düzeyini anlatır. Komite 2010’da kaldırılmıştır; güncel NATO organı olarak gösterilmemelidir.

Musul’la bağlantılı Türkiye–Irak sınırıdır. Lozan’ın 3. maddesi sınırın Türkiye ile Büyük Britanya arasında dokuz ay içinde dostça belirlenmesini, anlaşmazlık sürerse Milletler Cemiyetine götürülmesini öngörür.

Karaağaç ve çevresi, Lozan sürecinde Yunanistan’dan alınacak savaş tazminatına karşılık Türkiye’ye bırakılmıştır.

Bu adalarda deniz üssü kurulmasını ve tahkimat yapılmasını yasaklar. Yerel olarak silah altına alınan olağan askerî birlikler ve orantılı polis/jandarma kuvveti için ayrıca hükümler vardır. “Hiç asker bulunamaz” biçimindeki genelleme madde metni değildir. Bu yanıt 1923 antlaşmasının hükmünü aktarır.

Maddede belirtilen yerleşiklik ve mahallî hukuk koşullarıyla İngiliz vatandaşlığını kazanıp Türk vatandaşlığını kaybetmeleri öngörülür. Türk vatandaşlığını seçme hakkı iki yıl içinde kullanılabilir; seçenlerin adadan ayrılma süresi ayrıca on iki aydır.

Montrö’nün 14. maddesindeki genel sınıra göre Boğazlardan aynı anda transit geçen yabancı deniz kuvvetleri dokuz gemiyi ve toplam 15.000 tonu aşamaz. Maddede belirtilen istisnalar ayrıca dikkate alınır. Bu, Karadeniz’de bulunabilecek bütün savaş gemilerinin toplamı değildir.

Montrö’nün 14. maddesindeki genel sınır 15.000 tondur; aynı kuvvet dokuz gemiyi de aşamaz. Maddede belirtilen istisnalar saklıdır. Bu, Boğazlarda aynı anda transit geçiş sınırıdır, Karadeniz’de toplam bulunma tonajı değildir.

1876 Kânûn-ı Esâsî’de Meclisin yasama rolü vardı; “yasama yetkisi hiç yoktu” yanlıştır. İlk metnin 53. maddesinde teklif girişimi için padişah izni, 54. maddesinde kanunun yürürlüğü için padişah onayı öngörülüyordu. Padişahın diğer güçlü yetkileri de parlamentoyu sınırlandırıyordu. 1909 değişiklikleri ilk metinden ayrı değerlendirilmelidir.

Osmanlı Devleti Kuzey Afrika’daki son toprakları Trablusgarp ve Bingazi’yi 18 Ekim 1912 tarihli Uşi Antlaşması ile kaybetmiştir. Bu, Osmanlı’nın bütün tarihinde kaybettiği son toprak anlamına gelmez.

Genç/Yeni Osmanlılar, 19. yüzyılda meşrutiyet, hürriyet ve parlamentonun yönetimi denetlemesi gibi görüşleri savunan Osmanlı aydınları hareketidir. “Türk tarihinde özgürlük için ilk mücadele” nitelemesi çok geniştir; dar anlamda bu anayasal muhalefet hareketi kastedilir.

Osmanlı’da Türkçülüğün erken gelişimi, 19. yüzyılda dil, edebiyat, tarih ve kültür çalışmalarında görülür; daha sonra siyasî ve ideolojik boyutu güçlenmiştir. Ders sorularındaki kısa dil cevabı bu kültürel başlangıcı anlatır.