Mülakat Soruları 3

Demokrasinin başlıca ilkeleri halk egemenliği, özgür ve adil seçimler, siyasi çoğulculuk, temel hakların ve azınlıkların korunması, kanun önünde eşitlik, hukukun üstünlüğü ve kamu gücünün hesap verebilirliğidir.

Türkiye Asya ile Avrupa arasında yer alır; Türk Boğazları üzerinden Karadeniz ile Akdeniz arasındaki ulaşımı bağlar. Balkanlar, Kafkasya ve Orta Doğu’ya yakınlığı, ulaşım ve enerji güzergâhları üzerindeki konumu jeopolitik önem taşır.

Osmanlı Devleti güvenlik ve diplomatik yalnızlık kaygıları, kaybedilen toprakları geri alma beklentisi ve Almanya ile kurduğu ittifak nedeniyle savaşa yöneldi. 2 Ağustos 1914’te gizli Osmanlı-Alman ittifakı imzalandı. Osmanlı donanmasının 29 Ekim 1914’te Rus limanlarına saldırısı, fiilen savaşa girişin başlıca tetikleyicisidir. Sebepler yalnızca Alman hayranlığına indirgenemez.

Mülteci, vatandaşı olduğu ülke dışında bulunan ve ırkı, dini, milliyeti, belirli toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi görüşü nedeniyle zulüm görme konusunda haklı korkusu olduğundan ülkesinin korumasından yararlanamayan ya da yararlanmak istemeyen kişidir. Türkiye’nin coğrafi sınırlaması nedeniyle 6458 sayılı Kanun, Avrupa ülkelerindeki olaylar için mülteci; Avrupa dışındaki olaylar için şartlı mülteci statüsünü ayrı düzenler. Her göçmen veya geçici koruma kapsamındaki kişi hukuken mülteci statüsünde değildir.

Sığınmacı, uluslararası koruma isteyen, başvurusu henüz kesin olarak sonuçlanmamış veya bu korumayı arama niyetinde olan kişidir. Her sığınmacı sonunda mülteci olarak tanınmayabilir; koruma talebi adil bir usulle incelenmelidir. Türkiye’deki kanuni statü adları ayrıca 6458 sayılı Kanuna göre değerlendirilir.

Genel anlamıyla göçmen, olağan yaşadığı yerden başka bir yere, ülke içinde veya ülke sınırını aşarak yerleşen kişidir. Göçün çalışma, eğitim ve aile gibi farklı nedenleri olabilir. Göçmen ile mülteci veya sığınmacı aynı hukuki statü değildir; uluslararası koruma ihtiyacı ayrıca değerlendirilir.

Aliya İzzetbegoviç (1925–2003), Bosna-Hersek’in ilk cumhurbaşkanı, siyasetçi ve düşünürdür. Ülkesinin bağımsızlık sürecine ve 1992–1995 Bosna Savaşı sırasındaki yönetimine öncülük etti. Doğu ve Batı Arasında İslam adlı eseriyle de tanınır.

Empati, karşıdaki kişinin duygu ve düşüncelerini onun bakış açısından anlamaya çalışmaktır. Aynı duyguyu yaşamak, her davranışını onaylamak veya onunla aynı görüşte olmak zorunlu değildir.

Gereksiz aydınlatma ve cihaz kullanımını azaltmak, uygun verimli ekipman seçmek, bakım yapmak ve ısı kayıplarını sınırlamak enerji tasarrufuna yardımcı olur. Tasarruf miktarı bina, cihaz, iklim ve kullanıma bağlıdır; her ev için “bir derece düşürmek yüzde 10 tasarruf sağlar” gibi kesin oran verilemez.

İnsan hakları, her insanın sırf insan olması nedeniyle sahip olduğu temel haklardır. Yaşam, işkence ve kölelik yasağı, kişi özgürlüğü ve güvenliği, adil yargılanma, özel hayat, düşünce-vicdan-din ve ifade özgürlükleri ile eğitim, çalışma, sağlık ve sosyal güvenlik başlıca örneklerdir. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi hakların eşitlik ve ayrımcılık yasağı temelinde korunmasını öngörür.

Sıkıyönetim tarihsel olarak sivil güvenlik yetkilerinin askerî makamlarca yürütüldüğü olağanüstü yönetim usulüdür. Türkiye’de sıkıyönetime ilişkin Anayasa 122. madde 2017’de kaldırılmıştır; güncel yetki ve süre sorusu eski hükümle cevaplanamaz. Olağanüstü hâl ayrı bir kurumdur.

OHAL, Anayasa’nın 119. maddesinde sayılan olağanüstü durumlarda Cumhurbaşkanınca ilan edilebilen yönetim usulüdür. İlk ilan en fazla altı ay olabilir; karar aynı gün TBMM onayına sunulur. OHAL tüm hakların sınırsız kaldırılması demek değildir.

14 Ekim 2026 itibarıyla Türkiye’nin 81 ili vardır. En son il olan yer Düzce’dir; 9 Aralık 1999’da il olmuştur. 12 Kasım deprem tarihi, il olma tarihiyle karıştırılmamalıdır.

Normlar hiyerarşisi, hukuk kuralları arasındaki altlık-üstlük ilişkisidir. Türkiye’de kanunlar Anayasa’ya, yönetmelikler kanunlara ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine aykırı olamaz. Anayasa m.90’da temel haklara ilişkin usulüne uygun uluslararası antlaşmalarla kanunların çatışması için özel öncelik kuralı vardır. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kanun çatışırsa kanun uygulanır (m.104). Basit tek sıra, bu özel kuralları açıklamadan yeterli değildir.

Hukuk devleti, kamu gücünün hukukla sınırlandığı, temel hakların korunduğu ve idari işlemlerin yargı denetimine açık olduğu devlettir. Devlet organları da hukuka bağlıdır.

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu anayasa anlamında kullanılan tarihî addır. 1921 Anayasası, Birinci Büyük Millet Meclisince 20 Ocak 1921’de kabul edilen, millî egemenliği esas alan kısa çerçeve anayasadır. Cumhuriyetin ilanından önce kabul edilmiştir. 1924 Anayasası da Teşkilat-ı Esasiye Kanunu adını taşır.

Arap Baharı, Aralık 2010’da Tunus’ta başlayan ve 2011’den itibaren çeşitli Arap ülkelerine yayılan protesto ve siyasal değişim dalgasıdır. Özgürlük ve siyasal katılım taleplerinin yanında işsizlik, ekonomik sorunlar ve yolsuzluk tepkileri etkili olmuştur. Sonuçları ülkeden ülkeye değişmiş; bazı yerlerde yönetim değişikliği, bazılarında çatışma ve iç savaş yaşanmıştır.

Misak-ı Millî, son Osmanlı Mebusan Meclisinin 28 Ocak 1920’de kabul ettiği, Millî Mücadele’nin bağımsızlık ve barış şartlarını ortaya koyan altı maddelik millî yemindir. Toprak, halk iradesi, güvenlik ve tam bağımsızlık esaslarını içerir. Mondros Ateşkes Antlaşması’nın Türkiye’nin bütün sınırlarını çizdiği veya Misak-ı Millî’nin bir sınır antlaşması olduğu söylenemez.

Kaşgarlı Mahmud, 11. yüzyılda yaşamış Türk dili bilginidir. Araplara Türkçeyi tanıtmak amacıyla hazırladığı Dîvânu Lugâti’t-Türk, Türk dilinin bilinen ilk sözlüğüdür; Türk topluluklarının dili ve kültürü hakkında da bilgi verir.

e-Devlet, kamu hizmetlerinin elektronik ortamda sunulmasıdır. e-Devlet Kapısı ise farklı kurumların hizmetlerine tek noktadan, kimlik doğrulamasıyla güvenli erişim sağlayan platformdur. Örneğin adli sicil belgesi alma ve çeşitli başvuru işlemleri yapılabilir.