Mülakat Soruları 21

İsmet İnönü’dür.

TBMM’nin seçimle gelen ilk başkanı Mustafa Kemal Paşa’dır; 24 Nisan 1920’de seçilmiştir. 23 Nisan açılış oturumunu en yaşlı üye Şerif Bey’in yönetmesi, seçilmiş ilk başkanla karıştırılmamalıdır.

Bu sorunun Türkiye ve Üsküdar Amerikan Kız Koleji bağlamında beklenen cevabı Halide Edib Adıvar’dır: 1901’de okuldan lisans (BA) derecesi alan ilk Müslüman Türk kızıdır. Bunu dünyada lisans alan ilk Müslüman kadın şeklinde genelleştirmek desteklenmez.

Nezihe Muhiddin, 1923’te Kadınlar Halk Fırkası girişimine öncülük etmiştir. Ancak girişim resmen faaliyete geçecek biçimde onaylanmamış, sonrasında Türk Kadınlar Birliği kurulmuştur. Bu nedenle “ilk kadın parti kurucusu” yanıtı, ruhsat alıp faaliyete geçmiş parti başkanlığıyla karıştırılmamalıdır.

Türkiye’nin ilk kadın tıp doktoru olarak Safiye Ali kabul edilir.

Afife Jale, sahneye çıkan ilk Müslüman Türk kadın tiyatro oyuncusu olarak kabul edilir. Osmanlı sahnesindeki daha önceki gayrimüslim kadın oyuncular nedeniyle ölçüt açıkça belirtilmelidir.

Türkiye’de ilk kadın profesör için incelediğimiz akademik arşiv çalışması Halide Edib Adıvar’ı gösterir. Aynı çalışma, 1944’te profesör olan Fazıla Şevket Giz’i İstanbul Üniversitesindeki ikinci kadın profesör olarak belirtir. Halide Edib 1940’ta İngiliz Dili ve Edebiyatı Kürsüsünü kurmakla görevlendirilmiştir. Alan veya kurum özelinde “ilk” soruluyorsa kapsam ayrıca belirtilmelidir.

Tek bir isimle cevaplanmamalıdır. 1935’te TBMM’ye ilk kadın milletvekilleri girmiştir; Benal Nevzat İştar Arıman bu ilk grubun üyelerindendir. Beşinci dönemde, bir ara seçim dâhil toplam 18 kadın milletvekili yer almıştır.

İlk Türk kadın pilot Bedriye Tahir Gökmen’dir. İlk Türk kadın askerî/savaş pilotu Sabiha Gökçen’dir. Pilotluk ile savaş pilotluğu ayrı unvanlardır.

1934’te Güzel Sanatlar Akademisinden mezun olan ilk iki kadın mimar Leman Cevat Tomsu ve Münevver Belen’dir. Kaynaktaki yalnızca tek isimli cevap bu ortak ilkliği eksik bırakıyordu.

Refet Angın, Cumhuriyetin ilk kadın tarih öğretmeni olarak anılır. “Tarihte ilk kadın öğretmen” denmesi doğru değildir; Osmanlı döneminde de kadın öğretmenler bulunmuştur.

Yıldız Moran, Türkiye’de akademik fotoğrafçılık eğitimi almış ilk kadın fotoğrafçı olarak tanımlanır. Sadece “ilk kadın fotoğrafçı” denmesi daha geniş ve yanıltıcıdır; soru eğitim ölçütünü belirtmelidir.

Türkiye’nin ilk kadın bakanı Türkan Akyol’dur. 1971’de Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı olarak görev almıştır.

Türk sinemasının ilk kadın yönetmeni olarak Cahide Sonku kabul edilir. İlk Türk/Müslüman kadın sinema oyuncuları ise Ateşten Gömlek filmindeki Bedia Muvahhit ile Neyyire Neyir’dir; iki unvan aynı kişiye ait değildir.

Ders kitaplarında beklenen cevap Amiral Bristol Raporu’dur. 1919’da İzmir ve çevresindeki işgale ilişkin incelemeye dayanır; işgalin gerekçelerinin sorgulanması ve Türk tarafının haklılığını desteklemesi bakımından ele alınır. “Bütün uluslararası belgeler arasında mutlak ilk” iddiası yerine eğitim bağlamı belirtilmelidir.

Negatif bir sayı verilebilir: −2’nin yarısı −1’dir ve −1 > −2’dir. Genel olarak x/2 > x eşitsizliği x < 0 olduğunda sağlanır. Sıfır ve pozitif sayılar bu koşulu sağlamaz.

“Beşi toplam beş kuruş olan beş yumurta” deniyorsa cevap 5 kuruştur. “Tanesi beş kuruş olan beş yumurta” kastediliyorsa 5 × 5 = 25 kuruştur. Yazımdaki iki olası anlam ayrılarak hesap tamamlanmıştır.

İnsan hakları, her insanın sırf insan olması nedeniyle sahip olduğu temel haklardır. Yaşam, işkence ve kölelik yasağı, kişi özgürlüğü ve güvenliği, adil yargılanma, özel hayat, düşünce-vicdan-din ve ifade özgürlükleri ile eğitim, çalışma, sağlık ve sosyal güvenlik başlıca örneklerdir. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi hakların eşitlik ve ayrımcılık yasağı temelinde korunmasını öngörür.

Recep Tayyip Erdoğan’ın kullandığı bu söz, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin beş daimi üyesinin veto ayrıcalığına ve küresel temsil sorununa yönelik eleştiridir. Beş ülke ABD, Birleşik Krallık, Fransa, Rusya ve Çin’dir. Daha adil ve kapsayıcı bir karar düzeni talebini ifade eder.

23 Ağustos–13 Eylül 1921’de, Ankara’nın Polatlı ve Haymana çevresinde gerçekleşti. 22 gün 22 gece süren muharebede Türk ordusunu Başkomutan Mustafa Kemal Paşa yönetti; Yunan ilerleyişi durduruldu.