Mülakat Soruları 11

Eski Yugoslavya’nın altı kurucu cumhuriyetinden Slovenya, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Kuzey Makedonya, Sırbistan ve Karadağ adlı bağımsız devletler ortaya çıkmıştır. Kosova ise eski özerk bölge olup 2008’de bağımsızlık ilan etmiştir; Türkiye tarafından tanınır, uluslararası tanınması ise bütün devletlerce kabul edilmiş değildir.

Bilgi edinme hakkı, kişilerin kamu kurumlarının elindeki bilgi ve belgelere kanuni şartlarla erişmesini sağlayan haktır. Anayasa 74’te güvence altındadır; özel hayat, sır niteliği ve diğer yasal istisnalar korunur.

Türk adı, 8. yüzyıl Orhun yazıtlarından önce de kaynaklarda geçer; 6. yüzyıl Çin kaynaklarında Göktürklerle bağlantılı biçimleri bulunur. Türk adını resmî devlet adı olarak kullanan ilk devlet Göktürk Devleti’dir. Orhun yazıtları, adın Türkçe yazılı belgelerdeki çok önemli örnekleridir; kelimenin tarihteki ilk kullanımı olarak gösterilmemelidir.

Soğuk Savaş, İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD ile Sovyetler Birliği öncülüğündeki bloklar arasında gelişen siyasal, askerî, ideolojik ve ekonomik rekabet dönemidir. Genel olarak 1940’ların ikinci yarısından 1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasına kadar uzanır. Süper güçler doğrudan kapsamlı bir savaşa girmemiş olsa da dönem çok sayıda bölgesel ve vekâlet savaşına sahne olmuştur.

Türk Polis Teşkilatının kabul edilen kuruluş tarihi 10 Nisan 1845’tir.

Millî Mücadele dönemi ders kitaplarında Mavri Mira, Pontus, Taşnak ve Hınçak örnekleri yer alır. Bunlar belirli örgüt ve siyasî hareketlerin adlarıdır; bütün Rumların veya Ermenilerin aynı tutumu benimsediği sonucu çıkarılmamalıdır.

İngiliz Muhipleri, Teâli-i İslâm, Sulh ve Selâmet-i Osmaniye cemiyetleri ile Hürriyet ve İtilâf Fırkası, dönemin ders kitaplarında Millî Mücadele karşıtı oluşumlara örnek gösterilir. Wilson Prensipleri Cemiyeti Amerikan mandasını savunmuştur; üyelerinin bir bölümü daha sonra Millî Mücadele’ye katılmıştır. Kuruluşların farklı amaçları ve üyelerin değişen tutumları birbirinden ayrılmalıdır.

Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk, İzmir Müdafaa-i Hukuk, Redd-i İlhak, Millî Kongre, Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk ve Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan cemiyetleri örnek verilebilir. Her cemiyetin çalışma yöntemi aynı değildir; bazıları silahlı direnişi, bazıları basın ve diplomasi yoluyla haklılığı duyurmayı öne çıkarmıştır.

Oy kullanabilmek için vatandaşlık, yaş ve seçmenlik şartları sağlanmalıdır. Anayasa’nın 67. maddesine göre silah altında bulunan er ve erbaşlar, askerî öğrenciler ve taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler oy kullanamaz. Tutuklu ile hükümlü aynı değildir; her asker veya bütün mahpuslar oy kullanamaz şeklinde genellenmemelidir.

TBMM; kanun koyar, değiştirir ve kaldırır; bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini görüşüp kabul eder; para basılmasına ve savaş ilanına karar verir; milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulur; üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla genel ve özel af ilanına karar verir ve Anayasa’daki diğer görevleri yerine getirir. Eski Bakanlar Kuruluna KHK yetkisi verme hükmü güncel görev gibi aktarılmamalıdır.

Temsilde adalet, seçim sonuçlarının oy dağılımını temsil organına makul ve adil biçimde yansıtmasıyla ilgilidir. Serbest ve gizli oy gibi seçim güvencelerinin tümüyle aynı kavram değildir. Anayasa’nın 67. maddesi seçim kanunlarının temsilde adalet ile yönetimde istikrarı bağdaştıracak biçimde düzenlenmesini öngörür.

Başlıca cepheler Kafkas, Çanakkale, Kanal/Sina-Filistin, Irak, Hicaz-Yemen, Galiçya, Romanya ve Makedonya cepheleridir. Kafkas ve Galiçya’da ağırlıkla Rusya; Çanakkale’de İngiltere ve Fransa; Kanal, Filistin ve Irak’ta İngiliz kuvvetleriyle savaşıldı. Hicaz-Yemen’de yerel ayaklanmalar ve İngiliz etkisi de önemlidir. Avrupa cephelerine gönderilen birlikler İttifak Devletleriyle birlikte çeşitli İtilaf kuvvetlerine karşı savaşmıştır.

Türk Medenî Kanunu’nun 3. maddesinde iyiniyet, bir hakkın kazanılması veya hukuki sonuca ilişkin engeli bilmemeyle bağlantılı olarak korunur. Kanunun iyiniyete sonuç bağladığı hâllerde varlığı asıldır; ancak durumun gerektirdiği özeni göstermeyen kişi iyiniyet iddiasında bulunamaz. Dürüstlük kuralıyla aynı kavram değildir.

Medeniyetler İttifakı, Türkiye ve İspanya’nın girişimiyle 2005’te başlatılan Birleşmiş Milletler girişimidir. Kültürler ve dinler arasında anlayışı, birlikte yaşamayı ve kutuplaşmanın azaltılmasını destekler. Eğitim, gençlik, medya ve göç başlıca çalışma alanlarıdır.

Anayasa’nın ilk üç maddesinin hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez. Bunlar cumhuriyet, Cumhuriyetin nitelikleri ve devletin bütünlüğü/dili/bayrağı/marşı/başkentiyle ilgilidir; bu güvence dördüncü maddede düzenlenir.

Mustafa Kemal’in görev aldığı başlıca savaş ve cepheler: Trablusgarp, Balkan Savaşları dönemi, Çanakkale, Kafkas ve Suriye-Filistin cepheleri ile Millî Mücadele. Millî Mücadele içinde Sakarya Meydan Muharebesi 23 Ağustos–13 Eylül 1921, Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922’de başlamış, Başkomutan Meydan Muharebesi 30 Ağustos’ta kazanılmıştır. Sakarya için 20 Ekim, Büyük Taarruz için 4 Mart tarihleri yanlıştır.

Millî Güvenlik Kurulu; Cumhurbaşkanının başkanlığında Cumhurbaşkanı yardımcıları, Adalet, Millî Savunma, İçişleri ve Dışişleri bakanları, Genelkurmay Başkanı ve Kara, Deniz, Hava kuvvetleri komutanlarından oluşur.

Müşterek veya üçlü kararname, parlamenter sistem döneminde ilgili bakan, başbakan ve cumhurbaşkanının imzasıyla oluşan idari karar türüydü. Bütün Bakanlar Kurulunun imzaladığı kararnameyle aynı değildi. 2018’deki sistem değişikliği sonrasında eski üçlü imza süreci güncel atamaların genel kuralı olarak anlatılamaz; ilgili güncel mevzuata bakılır.

Sırasıyla Selanik’te mahalle mektebi, Şemsi Efendi Okulu, kısa süre Selanik Mülkiye Rüştiyesi, Selanik Askerî Rüştiyesi, Manastır Askerî İdadisi, İstanbul Harp Okulu ve İstanbul Harp Akademisinde okudu. 1905’te kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu.

AİHM, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesidir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine taraf devletlerin Sözleşmeyi ihlal ettiği iddialarını inceler; Strasbourg’dadır. Avrupa Konseyi sistemindedir, Avrupa Birliği mahkemesi değildir.