Mülakat Soruları 10

Anayasa m.25 düşünce ve kanaat özgürlüğünü korur: kimse bunları açıklamaya zorlanamaz, düşüncesi nedeniyle kınanamaz veya suçlanamaz. Düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğü ise m.26’da düzenlenir; ifade özgürlüğünün sınırlanması Anayasa’daki koşullara tabidir.

Fobi, belirli bir nesne veya duruma bağlı yoğun korku ve kaygıyla ortaya çıkan bir kaygı sorunudur. Kaçınmaya ve günlük yaşamın etkilenmesine yol açabilir. Her korku fobi değildir; belirgin etkilenme varsa uzman değerlendirmesi yardımcı olabilir.

Rol çatışması, kişinin üstlendiği farklı rollerin beklentilerinin birbiriyle bağdaşmaması veya aynı anda yerine getirilememesidir. Örneğin çocuğunun bakımını üstlenen kişinin aynı saatte işte bulunması beklenebilir. Rollerin birinin davranışını diğerine uygunsuz taşıması ise rol karışmasıyla da ilişkilidir; kavramlar dikkatle ayrılmalıdır.

İdeoloji, toplumsal ve siyasal düzeni anlamlandıran ve onu koruma veya değiştirme yönündeki eylemlere rehberlik eden düşünce, değer ve inançlar bütünüdür. Kavramın farklı kullanımları vardır; yalnızca kötü propaganda veya tek bir siyasi görüşle eş tutulmaz.

İnovasyon, yeni veya önemli ölçüde iyileştirilmiş bir ürünün ya da sürecin uygulamaya konulmasıdır. Yalnızca fikir veya icat üretmek yeterli değildir; ürün kullanıcıya sunulmalı ya da süreç kullanılmalıdır. Türkçede yenilik/yenilikçilik karşılıkları kullanılır.

Genel ad beyan/açıklamadır. Ceza muhakemesinde CMK 2’ye göre şüphelinin kolluk veya savcı tarafından dinlenmesi ifade alma; şüpheli ya da sanığın hâkim veya mahkemece dinlenmesi sorgudur. Tanık dinleme de ayrı işlemdir; mahkemedeki herkese ait açıklamayı tek teknik terimle “ifade alma” saymak eksiktir.

Meclis soruşturması, Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları veya bakanlar hakkında Anayasa’da belirtilen şartlarla yürütülen ve Yüce Divana sevk sonucunu doğurabilen denetim yoludur. Cumhurbaşkanı için 105., yardımcılar ve bakanlar için 106. madde esas alınır. Güncel sistemde başbakanlık yoktur.

Anayasa’da yüksek mahkemeler başlığı altında Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi düzenlenir. Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 2017 değişikliğiyle kaldırılmıştır. Sayıştay Anayasa’da ayrıca düzenlenen bir hesap yargısı ve denetim kurumudur; bu dört mahkemelik listeyle karıştırılmamalıdır.

Bileşik suç, bir suçun başka bir suçun unsuru veya ağırlaştırıcı nedeni hâline gelerek tek suç olarak düzenlenmesidir. Bu durumda içtima hükümleri uygulanmaz.

Küreselleşme, ülkeler ve toplumlar arasındaki ekonomik, siyasi, kültürel ve iletişim bağlarının yoğunlaşmasıdır. Teknolojinin küreselleşmesi bilgi, araç ve üretim yöntemlerinin sınırlar arasında yayılmasıyla ilişkilidir. Süreç her toplumda aynı etkiyi yaratmaz; erişim ve bağımlılık eşitsizlikleri de doğurabilir.

Mücbir sebep, ilgili yükümlülüğün yerine getirilmesini kişinin kontrolü dışındaki zorlayıcı olayla engelleyen durumdur. Kapsamı hukuk alanına ve somut olaya bağlıdır. Örneğin Vergi Usul Kanunu 13, vergi ödevini engelleyen ağır hastalık, tutukluluk ve afetleri düzenler. Her hastalık, iflas veya ölüm bütün yükümlülükleri otomatik kaldırmaz.

Yargıtay, adli yargı mercilerinin kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerinin son inceleme merciidir; kanunla gösterilen bazı davalara ilk ve son derece mahkemesi olarak da bakar. Anayasa’nın 154. maddesinde düzenlenir. Eski “altı yüksek yargı organı” sayısı güncel genel bilgi olarak kullanılmamalıdır.

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, egemenliği kayıtsız şartsız millete verir; yasama ve yürütme yetkilerini Büyük Millet Meclisinde toplar. Meclis hükümeti sistemini benimseyen kısa bir çerçeve metindir. İlk halinde ayrı cumhurbaşkanlığı makamı yoktu; Cumhuriyet ve cumhurbaşkanlığı 29 Ekim 1923 değişikliğiyle düzenlendi.

1924 Anayasası, egemenliğin millete ait olduğunu, onu TBMM’nin kullanacağını ve Cumhuriyet yönetimini düzenler. Tek meclisli yapı, cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulundan oluşan yürütme vardır. Öğretide kuvvetler birliği ve görevler ayrılığı yaklaşımıyla açıklanır. Sert anayasadır; kanunların Anayasa’ya aykırı olamayacağını belirtir, ancak Anayasa Mahkemesi kurmamıştır. Özgün metin ile 1928 ve 1937 gibi sonraki değişiklikler ayrılmalıdır.

1961 Anayasası; insan hakları, demokratik, laik, sosyal hukuk devleti ve anayasal denetim ilkeleriyle öne çıkar. TBMM, Millet Meclisi ile Cumhuriyet Senatosundan oluşur. Anayasa Mahkemesini kurmuş, yargı bağımsızlığına ve temel hak güvencelerine yer vermiştir. 1971–1973 değişiklikleriyle özgün metin aynı değildir.

1982 Anayasası, 7 Kasım 1982 halkoylamasıyla kabul edilen, ayrıntılı ve değiştirilmesi özel usule bağlı sert anayasadır. Devletin temel niteliklerini, temel hakları ve organların yetkilerini düzenler. Tek meclisli TBMM yapısını benimser. Çok sayıda değişiklik geçirmiştir; 2017 değişikliği sonrasında yürütme Cumhurbaşkanına aittir. Özgün 1982 metnindeki geçiş hükümleri ve eski Bakanlar Kurulu düzeni güncel kural gibi anlatılmamalıdır.

Hukukun üstünlüğü, devlet organları dâhil herkesin hukuka bağlı olmasını, kamu gücünün keyfî kullanılmamasını, temel hakların korunmasını ve etkili yargı denetimini ifade eder. Yalnızca kuralların varlığı yeterli değildir; bu güvencelerin uygulanması gerekir.

Cahiliye, İslam literatüründe özellikle Arapların İslam öncesi dinî ve toplumsal hayatı için kullanılan terimdir. Sadece okuma-yazma veya bilgi eksikliği anlamına indirgenmez; inanç, ahlak ve toplumsal uygulamalarla ilişkilidir. O dönemdeki bütün kişilerin aynı davranışları gösterdiği biçiminde genelleme yapılmamalıdır.

Yeşilay; tütün, alkol, madde, kumar ve teknoloji bağımlılıklarıyla mücadele eder. Eğitim ve farkındalık çalışmalarının yanında bağımlılıktan etkilenen kişilere ve yakınlarına danışmanlık ve iyileşme desteği sunar.

Ön yargı, kişi veya grup hakkında yeterli inceleme yapılmadan önceden oluşturulan olumlu ya da olumsuz yargı veya tutumdur. Kalıp yargıyla bağlantılı olabilir; ayrımcılık ise bu tür tutumların davranışa dönüşmesiyle ortaya çıkabilir.